ಮಹಾಶಿವರಾತ್ರಿ ಹಿಂದು ಧರ್ಮದ ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ ಶಿವನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪಂಚಾಂಗದ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರತೀ ಮಾಸದಲ್ಲೂ ಶಿವರಾತ್ರಿ ಬರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಮಾಘ ಮಾಸದ ಕೃಷ್ಣ ಪಕ್ಷದ ಚತುರ್ದಶಿಯಂದು ಆಚರಿಸುವ ಶಿವರಾತ್ರಿಯನ್ನು ಮಹಾಶಿವರಾತ್ರಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ದಿನವು ಶಿವಭಕ್ತರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ.
ಪುರಾಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಮಹಾಶಿವರಾತ್ರಿಯೇ ಶಿವ ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿಯ ವಿವಾಹದ ಶುಭ ದಿನವೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಮಾಘ ಬಹುಳ ಚತುರ್ದಶಿಯ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಶಿವನು ಪಾರ್ವತಿಯನ್ನು ವರಿಸಿದ್ದನೆಂದು ಕಥೆಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಆ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ಜಾಗರಣೆ ಮಾಡಿ ಗಿರಿಜಾ ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿ, ದಂಪತಿಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಿಂದಲೇ ಮಹಾಶಿವರಾತ್ರಿಯಂದು ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ಜಾಗರಣೆ ಮಾಡುವ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಬಂದಿದೆ.
ಶಿವ ಪುರಾಣದ ಪ್ರಕಾರ, ಶಿವರಾತ್ರಿಯಂದು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಶಿವನ ಆರಾಧನೆ ಮಾಡಿದರೆ ಪಾಪಗಳು ನಿವಾರಣೆಯಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಸ್ಕಂದ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿಯೂ ಈ ದಿನ ಈಶ್ವರನ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದರೆ ಅಪಾರ ಪುಣ್ಯಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಸಮುದ್ರಮಂಥನದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಹಾಲಾಹಲ ವಿಷವನ್ನು ಶಿವನು ಕುಡಿದು ಜಗತ್ತನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದನೆಂಬ ಕಥೆಯೂ ಮಹಾಶಿವರಾತ್ರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ವಿಷದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅವರ ಕಂಠ ನೀಲವರ್ಣವಾಗಿದ್ದು, ಅವರಿಗೆ ನೀಲಕಂಠ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿತು.
ಮತ್ತೊಂದು ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ದಕ್ಷ ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಶಿವನಿಗೆ ಅವಮಾನವಾಗಿದ್ದು, ಸತಿ ಅಗ್ನಿಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿದಳು. ನಂತರ ಶಿವನು ದುಃಖದಿಂದ ತಾಂಡವ ನೃತ್ಯ ಮಾಡಿದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶಿವಲಿಂಗ ಪೂಜೆಯ ಪ್ರಾರಂಭವೂ ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬ್ರಹ್ಮನು ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದನೆಂಬ ಉಲ್ಲೇಖವೂ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.
ಮಹಾಶಿವರಾತ್ರಿಯಂದು ಭಕ್ತರು ಉಪವಾಸವಿದ್ದು, ಪ್ರಾತಃಕಾಲ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಶುದ್ಧ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿ ಶಿವಲಿಂಗಕ್ಕೆ ಹಾಲು, ಜೇನು, ಬಿಲ್ವಪತ್ರೆ, ಚಂದನ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ಜಾಗರಣೆ ಮಾಡಿ ಮಹಾಮೃತ್ಯುಂಜಯ ಮಂತ್ರ ಮತ್ತು ಶಿವ ತಾಂಡವ ಸ್ತೋತ್ರ ಪಠಿಸುತ್ತಾರೆ. ವಿವಾಹಿತ ಮಹಿಳೆಯರು ಪತಿಯ ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅವಿವಾಹಿತೆಯರು ಶಿವನಂತಹ ಪತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.
ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಮಹಾಶಿವರಾತ್ರಿ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಜಾಗೃತಿ, ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಶುದ್ಧಿಯ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದ್ದು, ಶಿವಭಕ್ತರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರ ಹಾಗೂ ಮಹತ್ವದ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ.a
