ಬೆಂಗಳೂರು: ಆಸ್ತಿ, ಜಮೀನು ಅಥವಾ ಇತರ ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿವಾದಗಳಲ್ಲಿ ಪೊಲೀಸರು ನೇರವಾಗಿ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸುವ ವಿಚಾರಕ್ಕೆ ಕರ್ನಾಟಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಮತ್ತೆ ಅಸಮಾಧಾನ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದೆ. ಇಂತಹ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ನಾಗರಿಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಬಗೆಹರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಪೊಲೀಸರು ಕಾನೂನು-ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕಾಪಾಡುವ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಬೇಕು ಎಂಬುದು ಹೈಕೋರ್ಟ್ನ ನಿಲುವಾಗಿದೆ.
ನಾಗರಿಕ ವಿವಾದವೊಂದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅರ್ಜಿಯ ವಿಚಾರಣೆ ವೇಳೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಈ ವಿಚಾರವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ. ಆಸ್ತಿ ಯಾರದ್ದು, ಯಾರಿಗೆ ಸ್ವಾಧೀನ ಹಕ್ಕಿದೆ ಅಥವಾ ವಿವಾದಿತ ಜಾಗದ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಹಕ್ಕು ಇದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಪೊಲೀಸರು ತೀರ್ಮಾನಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅಂತಹ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ನಾಗರಿಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯವೇ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಆದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಯಲ್ಲಿ ನಾಗರಿಕ ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಪರಿಹಾರವಿಲ್ಲ
ಜಮೀನು ಅಥವಾ ಆಸ್ತಿ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಅಥವಾ ಕುಟುಂಬಗಳ ನಡುವೆ ವಿವಾದ ಉಂಟಾದಾಗ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಗೆ ದೂರು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ವಿವಾದದ ಮೂಲವೇ ಆಸ್ತಿ ಹಕ್ಕು, ಸ್ವಾಧೀನ ಅಥವಾ ಗಡಿ ವಿಚಾರವಾಗಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಪೊಲೀಸರು ಬಗೆಹರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಇತ್ತೀಚಿನ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಪ್ರಕರಣವೊಂದರಲ್ಲಿ ಅರ್ಜಿದಾರರು ತಮ್ಮ ಜಮೀನಿನ ಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಪೊಲೀಸ್ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಕೋರಿದ್ದರು. ಈ ಹಿಂದೆ ಇದ್ದ ನಾಗರಿಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ತೀರ್ಪನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಪೊಲೀಸ್ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡಬೇಕು ಎಂಬುದು ಅವರ ಮನವಿಯಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ರಕರಣದ ಪಕ್ಷಗಳು ಹಿಂದಿನ ಪ್ರಕರಣದ ನೇರ ಪಕ್ಷಗಳಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ಕೇವಲ ಆ ತೀರ್ಪಿನ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಪೊಲೀಸರು ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಹೇಳಿದೆ. ಅಗತ್ಯವಿದ್ದರೆ ಅರ್ಜಿದಾರರು ಸೂಕ್ತ ನಾಗರಿಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯವನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ತಿಳಿಸಿದೆ.
ಆಸ್ತಿ ಹಕ್ಕು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ ಪೊಲೀಸರಿಗೆ ಇಲ್ಲ
ಆಸ್ತಿ ವಿವಾದದಲ್ಲಿ ಯಾರಿಗೆ ಮಾಲೀಕತ್ವವಿದೆ, ಯಾರು ಜಾಗವನ್ನು ಬಳಸಬೇಕು ಅಥವಾ ಯಾರನ್ನು ಜಾಗದಿಂದ ಹೊರಗೆ ಕಳುಹಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಪೊಲೀಸರು ಉತ್ತರ ನೀಡುವಂತಿಲ್ಲ. ಇಂತಹ ವಿಚಾರಗಳು ನಾಗರಿಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುತ್ತವೆ.
ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 3ರಂದು ಕರ್ನಾಟಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಿದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲೂ ಇದೇ ರೀತಿಯ ವಿಚಾರ ಎದುರಾಗಿತ್ತು. ಆಸ್ತಿ ಕುರಿತ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಕರಣ ಈಗಾಗಲೇ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಬಾಕಿ ಇರುವಾಗ ಅದೇ ವಿಚಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ದೂರು ಮುಂದುವರಿಸುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಹೇಳಿದೆ. ಪ್ರಕರಣದ ಪಕ್ಷಗಳು ಬಾಕಿ ಇರುವ ನಾಗರಿಕ ಮೊಕದ್ದಮೆಯಲ್ಲೇ ಸೂಕ್ತ ಪರಿಹಾರ ಪಡೆಯಬೇಕು ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ವಿಲೇವಾರಿ ಮಾಡಿದೆ.
ಕಾನೂನು-ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕಾಪಾಡುವುದು ಪೊಲೀಸರ ಕೆಲಸ
ಇದರರ್ಥ ನಾಗರಿಕ ವಿವಾದವಿದ್ದಾಗ ಪೊಲೀಸರು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ದೂರ ಉಳಿಯಬೇಕು ಎಂದಲ್ಲ. ವಿವಾದದಿಂದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಂತಿಗೆ ಧಕ್ಕೆ ಉಂಟಾಗುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಎದುರಾದರೆ ಕಾನೂನು-ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕಾಪಾಡುವುದು ಪೊಲೀಸರ ಜವಾಬ್ದಾರಿ.
ಆದರೆ ಪೊಲೀಸರು ಒಂದು ಪಕ್ಷದ ಪರವಾಗಿ ನಿಂತು ಆಸ್ತಿ ಹಕ್ಕು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಇನ್ನೊಂದು ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಜಾಗ ಖಾಲಿ ಮಾಡುವಂತೆ ಸೂಚಿಸುವುದು ಅವರ ಅಧಿಕಾರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಹೈಕೋರ್ಟ್ನ ಹಿಂದಿನ ಆದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇದೇ ತತ್ವವನ್ನು ಹಲವು ಬಾರಿ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.
2022ರ ಕರ್ನಾಟಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪೊಂದರಲ್ಲಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಟ್ರಸ್ಟ್ ನಿರ್ವಹಣೆ ಕುರಿತ ವಿವಾದವೂ ನಾಗರಿಕ ಸ್ವರೂಪದ್ದಾಗಿದೆ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಹೇಳಿತ್ತು. ಪೊಲೀಸರು ವಿವಾದದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಬಾರದು, ಆದರೆ ಕಾನೂನು-ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕಾಪಾಡಬೇಕು ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿತ್ತು.
ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಯಲ್ಲಿ ‘ಸೆಟ್ಲ್ಮೆಂಟ್’ ಮಾಡುವಂತಿಲ್ಲ
ನಾಗರಿಕ ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಯಲ್ಲೇ ಮಾತುಕತೆ ಮೂಲಕ ಬಗೆಹರಿಸುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಕುರಿತು ಕರ್ನಾಟಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಈ ಹಿಂದೆ ಕೂಡ ಅಸಮಾಧಾನ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿತ್ತು. 2023ರಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಆಸ್ತಿ ವಿವಾದವೊಂದರ ವಿಚಾರಣೆ ವೇಳೆ, ಕೆಲವು ಪೊಲೀಸ್ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ನಾಗರಿಕ ಮತ್ತು ಆಸ್ತಿ ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಯಲ್ಲೇ ಬಗೆಹರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿರುವ ಬಗ್ಗೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿತ್ತು.
ಆಸ್ತಿ ವ್ಯವಹಾರಗಳು ಮತ್ತು ಜಮೀನು ವಿವಾದಗಳಲ್ಲಿ ಪೊಲೀಸರು ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳಂತೆ ವರ್ತಿಸುವಂತಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಅಂಶವನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಆಗಲೂ ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿತ್ತು. ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮತ್ತು ಹೈಕೋರ್ಟ್ಗಳು ಈ ರೀತಿಯ ಪೊಲೀಸ್ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವು ಬಾರಿ ನಿರ್ದೇಶನಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದರೂ, ಅವುಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸದಿರುವ ಬಗ್ಗೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಕಳವಳ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿತ್ತು.
ನಾಗರಿಕ ವಿವಾದ ಎದುರಾದರೆ ಏನು ಮಾಡಬೇಕು?
ಜಮೀನು ಅಥವಾ ಆಸ್ತಿ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ವಿವಾದ ಎದುರಾದಾಗ ಮೊದಲು ಸಮಸ್ಯೆಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಮುಖ್ಯ. ಮಾಲೀಕತ್ವ, ಸ್ವಾಧೀನ, ಗಡಿ, ಬಾಡಿಗೆ ಅಥವಾ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದ್ದರೆ ಸೂಕ್ತ ನಾಗರಿಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಅಥವಾ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಕಾನೂನು ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬೇಕು.
ಅದೇ ವೇಳೆ ವಿವಾದದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬೆದರಿಕೆ, ಅಕ್ರಮ ಪ್ರವೇಶ, ಹಿಂಸೆ ಅಥವಾ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಂತಿಗೆ ಧಕ್ಕೆ ಉಂಟಾಗುವಂತಹ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಪರಾಧ ನಡೆದಿದ್ದರೆ ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಪೊಲೀಸರಿಗೆ ದೂರು ನೀಡಬಹುದು. ಆದರೆ ಆ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಅಂಶವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಮೂಲ ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕಿನ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಪೊಲೀಸರು ಸ್ವತಃ ತೀರ್ಮಾನಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಕರ್ನಾಟಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್ನ ಇತ್ತೀಚಿನ ಆದೇಶಗಳಲ್ಲೂ ಇದೇ ಅಂಶ ಪುನರಾವರ್ತನೆಯಾಗಿದೆ. ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮೂಲಕ ಬಗೆಹರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಪೊಲೀಸರು ಕಾನೂನು-ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕಾಪಾಡಬೇಕು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಅಧಿಕಾರದ ಮಿತಿಯೊಳಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ನಿಲುವಾಗಿದೆ.
