ಒಡಿಶಾದ ಪುರಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ಜಗತ್ಪ್ರಸಿದ್ಧ 'ಜಗನ್ನಾಥ ರಥಯಾತ್ರೆ' ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲ, ಅದೊಂದು ಲಕ್ಷಾಂತರ ಭಕ್ತರ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಭಾವನೆಗಳ ಸಂಗಮ. ಆದರೆ, ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ನಡೆದ ಈ ಮಹೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ದುರದೃಷ್ಟಕರ ಘಟನೆಯೊಂದು ಇಡೀ ದೇಶವನ್ನೇ ಬೆಚ್ಚಿಬೀಳಿಸಿದೆ. ಭಕ್ತಿಯ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯಲ್ಲಿ ಮಿಂದೇಳಲು ಬಂದಿದ್ದ ಭಕ್ತರ ಪೈಕಿ ಒಬ್ಬರು ನೂಕುನುಗ್ಗಲಿನಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿ ಪ್ರಾಣ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದು, ಹಲವರು ಗಾಯಗೊಂಡಿರುವ ಘಟನೆ, ಇಂತಹ ಬೃಹತ್ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮಾವೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಜನಸಂದಣಿ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಗಂಭೀರ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದೆ.
ಭಾನುವಾರದಂದು ಪುರಿಯ ಬಡದಂಡ (ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ರೋಡ್) ಭಕ್ತರಿಂದ ಕಿಕ್ಕಿರಿದು ತುಂಬಿತ್ತು. ಶ್ರೀ ಜಗನ್ನಾಥ, ಬಲಭದ್ರ ಮತ್ತು ಸುಭದ್ರಾ ದೇವಿಯರ ರಥಗಳು ಭಕ್ತರ ಸಾಗರದ ನಡುವೆ ಚಲಿಸಲು ಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದವು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಭಗವಾನ್ ಬಲಭದ್ರನ 'ತಾಲಧ್ವಜ' ರಥವನ್ನು ಎಳೆಯಲು ಸಾವಿರಾರು ಭಕ್ತರು ಮುಗಿಬಿದ್ದಾಗ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಕೈಮೀರಿತು. ನೂಕುನುಗ್ಗಲು ಉಂಟಾಗಿ, ಉಸಿರುಗಟ್ಟುವ ವಾತಾವರಣ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು. ಜನಸಂದಣಿಯ ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿ ಹಲವರು ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದರು. ತಕ್ಷಣವೇ ಗಾಯಾಳುಗಳನ್ನು ಪುರಿ ಜಿಲ್ಲಾ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಸಾಗಿಸಲಾಯಿತಾದರೂ, ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್ ಒಬ್ಬ ಪುರುಷ ಭಕ್ತ ಮೃತಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ವೈದ್ಯರು ಖಚಿತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಉಸಿರುಗಟ್ಟುವಿಕೆಯೇ ಸಾವಿಗೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ ಎಂದು ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಮೂಲಗಳು ತಿಳಿಸಿವೆ.
ಈ ಬಾರಿಯ ರಥಯಾತ್ರೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವವಿತ್ತು. ಸುಮಾರು 53 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಖಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಎರಡು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಆಚರಿಸಲಾಯಿತು. ನಬಜೌಬನ ದರ್ಶನ ಮತ್ತು ನೇತ್ರ ಉತ್ಸವದಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ದಿನದಲ್ಲಿ ನೆರವೇರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. 12ನೇ ಶತಮಾನದ ಜಗನ್ನಾಥ ದೇವಾಲಯದಿಂದ ದೇವತೆಗಳನ್ನು 'ಪಹಂಡಿ' ಮೆರವಣಿಗೆಯ ಮೂಲಕ ರಥದ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದ ಕ್ಷಣವು ಭಕ್ತರಿಗೆ ರೋಮಾಂಚನವನ್ನು ತಂದಿತ್ತು.
ಪುರಿಯ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯ ಸ್ವಾಮಿ ನಿಶ್ಚಲಾನಂದ ಸರಸ್ವತಿ ಅವರು ರಥಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ನಂತರ, ಪುರಿಯ ನಾಮಮಾತ್ರದ ರಾಜ ದಿವ್ಯಸಿಂಹ ದೇವ್ ಅವರು ಪವಿತ್ರ 'ಛೇರಾ ಪಹನ್ರಾ' (ರಥವನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುವ ವಿಧಿ) ನೆರವೇರಿಸಿದರು. ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ದ್ರೌಪದಿ ಮುರ್ಮು, ಒಡಿಶಾ ರಾಜ್ಯಪಾಲ ರಘುಬರ್ ದಾಸ್, ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಮೋಹನ್ ಚರಣ್ ಮಾಝಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಗಣ್ಯರು ಈ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾದರು.
ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಭಕ್ತರು ಬರುವ ಈ ಉತ್ಸವವನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಲು ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯು ಬೃಹತ್ ಸಿದ್ಧತೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿತ್ತು. ಸುಮಾರು 180 ಪ್ಲಟೂನ್ ಪೊಲೀಸ್ ಪಡೆಗಳು, ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ (AI) ಆಧಾರಿತ ಸಿಸಿಟಿವಿ ಕ್ಯಾಮೆರಾಗಳು, ಡ್ರೋನ್ ನಿಗಾ ಮತ್ತು ತುರ್ತು ಸ್ಪಂದನಾ ತಂಡಗಳನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಬಿಸಿಲು ಮತ್ತು ಆರ್ದ್ರತೆಯಿಂದ ಭಕ್ತರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಅಗ್ನಿಶಾಮಕ ದಳದ 46 ವಾಹನಗಳು ಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದವು. 10 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಜನಸಂದಣಿಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಹರಸಾಹಸ ಪಡಲಾಗುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ನೂಕುನುಗ್ಗಲು ದುರಂತಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.
ಭಾರತದಂತಹ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇರುವ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮಾವೇಶಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲಾಗಿದೆ. ನಂಬಿಕೆಯ ಮುಂದೆ ಸಾವಿನ ಭಯವೂ ಗೌಣವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಇಂತಹ ಘಟನೆಗಳು ಸಾಕ್ಷಿ. ನಬಜೌಬನ ದರ್ಶನ ಮತ್ತು ನೇತ್ರ ಉತ್ಸವದಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ದಿನದಲ್ಲಿ ನೆರವೇರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. 12ನೇ ಶತಮಾನದ ಜಗನ್ನಾಥ ದೇವಾಲಯದಿಂದ ದೇವತೆಗಳನ್ನು 'ಪಹಂಡಿ' ಮೆರವಣಿಗೆಯ ಮೂಲಕ ರಥದ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದ ಕ್ಷಣವು ಭಕ್ತರಿಗೆ ರೋಮಾಂಚನವನ್ನು ತಂದಿತ್ತು. ರಥಯಾತ್ರೆಯಂತಹ ಬೃಹತ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಜನಸಂದಣಿಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಕೇವಲ ತಾಂತ್ರಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಜನರ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಕಠಿಣವಾದ ಶಿಸ್ತು ಮತ್ತು ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.
ಈ ಘಟನೆಯ ಕುರಿತು ಈಗಾಗಲೇ ತನಿಖೆಗೆ ಆದೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯು ಈ ಘಟನೆಯಿಂದ ಪಾಠ ಕಲಿತು, ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಘಟನೆಗಳು ಮರುಕಳಿಸದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಿದೆ. ಭಕ್ತಿಯ ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಹರಿದು ಬರುವ ಭಕ್ತರ ಪ್ರಾಣಕ್ಕೆ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡುವುದು ಆಡಳಿತದ ಪ್ರಥಮ ಆದ್ಯತೆಯಾಗಬೇಕು. ದುರಂತ ಸಂಭವಿಸಿದರೂ, ಜನರ ನಂಬಿಕೆಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗದಂತೆ ಭದ್ರತಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು ಎಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ.
