ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಚೀತಾಗಳ ಪುನರ್ಪರಿಚಯಕ್ಕಾಗಿ ಆರಂಭಿಸಲಾದ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಚೀತಾ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷ ಪೂರೈಸಿದೆ. ಯೋಜನೆ ಆರಂಭವಾದ ಬಳಿಕ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಚೀತಾಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 52ಕ್ಕೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಪೈಕಿ 32 ಚೀತಾಗಳು ಭಾರತದಲ್ಲೇ ಜನಿಸಿವೆ ಎಂದು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಕೂನೋ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಈ ಯೋಜನೆಯು ಈಗ ಗಾಂಧಿ ಸಾಗರ ಅಭಯಾರಣ್ಯ ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ.
ನಮೀಬಿಯಾದಿಂದ ಬಂದ ಎಂಟು ಚೀತಾಗಳಿಂದ ಆರಂಭ
ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಚೀತಾಗೆ 2022ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 17ರಂದು ಚಾಲನೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ನಮೀಬಿಯಾದಿಂದ ತರಲಾದ ಎಂಟು ಚೀತಾಗಳನ್ನು ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಅವರು ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಕೂನೋ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನದ ವಿಶೇಷ ಆವರಣಕ್ಕೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಯೋಜನೆ ಆರಂಭಿಸಿದ್ದರು.
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಚೀತಾಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ನೆಲೆಗೊಳಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಈ ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಮೊದಲ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಚೀತಾಗಳ ಆರೋಗ್ಯ, ವರ್ತನೆ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಹವಾಮಾನಕ್ಕೆ ಅವು ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ರೀತಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ ಅವುಗಳನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಆವರಣಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಮುಕ್ತ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಬಿಡುವ ಕಾರ್ಯ ಆರಂಭವಾಯಿತು.
ಕಳೆದ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಚೀತಾಗಳ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ, ಮರಿಗಳ ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಚಲನವಲನದ ಬಗ್ಗೆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಯೋಜನೆಯ ಅನುಭವದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮುಂದಿನ ಹಂತದ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ 32 ಚೀತಾಗಳು
ಪ್ರಸ್ತುತ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 52 ಚೀತಾಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 49 ಚೀತಾಗಳು ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಕೂನೋ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲಿದ್ದು, ಮೂರು ಚೀತಾಗಳು ಗಾಂಧಿ ಸಾಗರ ಅಭಯಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿವೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.
ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಬೆಳವಣಿಗೆಯೆಂದರೆ ಭಾರತದಲ್ಲೇ ಚೀತಾ ಮರಿಗಳ ಜನನ. ಕಳೆದ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 32 ಚೀತಾಗಳು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 13 ಮರಿಗಳು ಒಂದು ವರ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಬದುಕುಳಿದಿವೆ ಎಂದು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಮೊದಲ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಚೀತಾಗಳು ಹೊಸ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ಬಗ್ಗೆ ಗಮನಹರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಎರಡನೇ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಮರಿಗಳ ಆರೈಕೆ ಮತ್ತು ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತು ನೀಡಲಾಯಿತು. ಮರಿಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
2023ರಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದಿಂದ ತರಲಾದ ಚೀತಾಗಳಿಂದಲೂ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮರಿಗಳು ಜನಿಸಿವೆ. ಈ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಚೀತಾ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಯೋಜನೆಯ ಮುಂದುವರಿಕೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಮುಕ್ತ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಚೀತಾಗಳ ಚಲನವಲನದ ಮೇಲೆ ನಿಗಾ
2025ರಲ್ಲಿ ಯೋಜನೆಯ ಮೂರನೇ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಚೀತಾಗಳನ್ನು ಮುಕ್ತ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಬಿಡುವ ಕಾರ್ಯ ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಚೀತಾಗಳು ಹೊಸ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ತೆರಳುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಚಲನವಲನದ ಮೇಲೆ ನಿರಂತರ ನಿಗಾ ಇಡಲಾಯಿತು.
ಸುಮಾರು 12 ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 24 ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ನಿಗಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ರೇಡಿಯೋ ಕಾಲರ್ಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಾಧನಗಳ ನೆರವಿನಿಂದ ಚೀತಾಗಳ ಚಲನವಲನವನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಕೂನೋ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಹೊರಗೆ ತೆರಳುವ ಚೀತಾಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಆಹಾರ, ಸುರಕ್ಷಿತ ವಾಸಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯ ಪರಿಸರ ದೊರೆಯುತ್ತಿದೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವುಗಳ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ವರ್ತನೆ ಮತ್ತು ಬೇಟೆಯಾಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಮೇಲೂ ಗಮನಹರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಚೀತಾಗಳು ಹೊಸ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ವಾಸಸ್ಥಳವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಅಗತ್ಯವೂ ಎದುರಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಮುಂದಿನ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಯೋಜನೆಗೆ ಸೇರಿಸುವ ಕುರಿತು ಚರ್ಚೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ.
ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಚೀತಾ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಮುಂದಿನ ಯೋಜನೆ
ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಚೀತಾದ ಮುಂದಿನ ಗುರಿ ಕೂನೋ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನದಿಂದ ಗಾಂಧಿ ಸಾಗರ ಅಭಯಾರಣ್ಯ ಹಾಗೂ ಇತರ ಸೂಕ್ತ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಚೀತಾಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮಾಡುವುದು. ದೇಶದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಚೀತಾ ಮೆಟಾಪಾಪ್ಯುಲೇಷನ್ ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಈ ಯೋಜನೆಯಡಿ ಚೀತಾಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ವಾಸಸ್ಥಳ, ಸಾಕಷ್ಟು ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷಿತ ಪರಿಸರ ಕಲ್ಪಿಸುವುದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. ಒಂದೇ ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗದೆ, ವಿವಿಧ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಚೀತಾಗಳನ್ನು ನೆಲೆಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವಿದೆ.
ಕಳೆದ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ಅನುಭವದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮುಂದಿನ ಹಂತದ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರ ರೂಪಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಚೀತಾಗಳ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ, ಆರೋಗ್ಯ, ಮರಿಗಳ ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯ ಕುರಿತು ಅಧ್ಯಯನ ಮುಂದುವರಿಯಲಿದೆ.
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಚೀತಾಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 52ಕ್ಕೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿರುವುದು ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗಿದೆ. ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಚೀತಾಗಳು ವಿವಿಧ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಳ್ಳಲು ಅಗತ್ಯ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
