ಗಾಂಧೀಜಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಬಂದಾಗ ಏನಾಗಿತ್ತು; ಆನಂದರಾವ್ ಸರ್ಕಲ್‌ನಿಂದ ಲಾಲ್‌ಬಾಗ್‌ವರೆಗೆ ಕಥೆ!!

ಬೆಂಗಳೂರು: ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಜಿ ಮತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ನಡುವೆ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ನಂಟಿದೆ. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಗಾಂಧೀಜಿ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಹಲವು ಬಾರಿ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಅವರು ಮೊದಲ ಬಾರಿ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದು 1915ರಲ್ಲಿ. ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘ ಹೋರಾಟ ನಡೆಸಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಮರಳಿದ ಕೆಲವೇ ತಿಂಗಳ ಬಳಿಕ ಗಾಂಧೀಜಿ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದರು. ಈ ಮೊದಲ ಭೇಟಿಯ ಹಿಂದೆ ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರಾಗಿದ್ದ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಗೋಖಲೆ ಅವರೊಂದಿಗಿನ ಸಂಬಂಧವೂ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿತ್ತು.

1915ರ ಜನವರಿ 9ರಂದು ಗಾಂಧೀಜಿ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದಿಂದ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಮರಳಿದರು. ಅದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯರ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗಾಗಿ ಅವರು ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಹೋರಾಟ ನಡೆಸಿದ್ದರು. ಭಾರತಕ್ಕೆ ಮರಳಿದ ಬಳಿಕ ದೇಶದ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂಬ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ದೇಶದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೂ ಅವರ ಪ್ರವಾಸ ನಿಗದಿಯಾಯಿತು.

ಗೋಖಲೆ ಅವರ ಸಲಹೆ ಪಾಲಿಸಿದ ಗಾಂಧೀಜಿ

ಭಾರತಕ್ಕೆ ಮರಳುವ ಮೊದಲು ಗಾಂಧೀಜಿ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಗೋಖಲೆ ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರು. ಗೋಖಲೆ ಅವರು ಗಾಂಧೀಜಿಯ ರಾಜಕೀಯ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರಾಗಿದ್ದರು. ಭಾರತಕ್ಕೆ ಮರಳಿದ ನಂತರ ದೇಶದ ಜನರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ, ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ವಾಸ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂಬ ಸಲಹೆಯನ್ನು ಗಾಂಧೀಜಿ ಪಾಲಿಸಿದರು.

ಆದರೆ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಮರಳಿದ ಕೆಲವೇ ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಗೋಖಲೆ ನಿಧನರಾದರು. 1915ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 19ರಂದು ಗೋಖಲೆ ನಿಧನರಾದ ಬಳಿಕ ಗಾಂಧೀಜಿ ತಮ್ಮ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು. ಆದರೂ ಗೋಖಲೆ ಅವರಿಗೆ ನೀಡಿದ್ದ ಮಾತನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿ ದೇಶದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಮೊದಲ ಭೇಟಿಯಲ್ಲೂ ಗೋಖಲೆ ಅವರ ನೆನಪು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿತ್ತು.

ಡಿ.ವಿ. ಗುಂಡಪ್ಪ ಆಹ್ವಾನ

ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಗಾಂಧೀಜಿಯನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುವಲ್ಲಿ ಡಿ.ವಿ. ಗುಂಡಪ್ಪ ಅವರ ಪಾತ್ರವೂ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿತ್ತು. ಕನ್ನಡದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಲೇಖಕ, ಕವಿ ಮತ್ತು ಚಿಂತಕರಾಗಿದ್ದ ಡಿ.ವಿ. ಗುಂಡಪ್ಪ ಅವರು ಗೋಖಲೆ ಅವರ ವಿಚಾರಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿದ್ದರು.

ಗಾಂಧೀಜಿಯ ಮೊದಲ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಭೇಟಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಗೋಖಲೆ ಅವರ ಭಾವಚಿತ್ರವನ್ನು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ಸೋಶಿಯಲ್ ಸರ್ವಿಸ್ ಲೀಗ್‌ಗೆ ಚಾಲನೆ ನೀಡುವುದು ಸೇರಿತ್ತು. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕಾಗಿ ಗಾಂಧೀಜಿ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದರು.

ಮೇ 8ರಂದು ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಬಂದ ಗಾಂಧೀಜಿ

1915ರ ಮೇ 8ರಂದು ಬೆಳಗ್ಗೆ ಗಾಂಧೀಜಿ ಮತ್ತು ಕಸ್ತೂರಬಾ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ ಬಂದಿಳಿದರು. ಅವರೊಂದಿಗೆ ಪತ್ರಕರ್ತ ಹಾಗೂ ಪ್ರಕಾಶಕ ಜಿ.ಎ. ನಟೇಸನ್ ಕೂಡ ಇದ್ದರು. ಗಾಂಧೀಜಿ ಮೊದಲ ದರ್ಜೆಯ ರೈಲು ಬೋಗಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದ್ದರು.

ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಲು ಸಮಿತಿ ಸಿದ್ಧವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಸರಳ ಉಡುಪು ಧರಿಸಿದ್ದ ಗಾಂಧೀಜಿ ಮತ್ತು ಕಸ್ತೂರಬಾ ಅವರನ್ನು ಮೊದಲಿಗೆ ಅಲ್ಲಿದ್ದವರು ಗುರುತಿಸಲಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದು ಈ ಭೇಟಿಯ ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಸಂಗತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಬಳಿಕ ಅವರನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದಾಗ ಸ್ವಾಗತಿಸಲು ಬಂದಿದ್ದವರಲ್ಲಿ ಉತ್ಸಾಹ ಮೂಡಿತು.

ಕುದುರೆ ಗಾಡಿ ಬೇಡ ಎಂದ ಗಾಂಧೀಜಿ

ಆಗಿನ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ನಗರಾಡಳಿತದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಕೆ.ಪಿ. ಪುಟ್ಟಣ್ಣ ಚೆಟ್ಟಿ ಅವರು ಗಣ್ಯ ಅತಿಥಿಗಳನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಲು ಅಲಂಕೃತ ಕುದುರೆ ಗಾಡಿಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ್ದರು. ಗಾಂಧೀಜಿ ಮತ್ತು ಕಸ್ತೂರಬಾ ಅವರನ್ನು ಅದರಲ್ಲಿ ಕರೆದೊಯ್ಯಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು.

ಆದರೆ ಗಾಂಧೀಜಿ ಕುದುರೆಗಳಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ ತಮ್ಮ ವಸತಿ ಸ್ಥಳದವರೆಗೆ ನಡೆದುಕೊಂಡೇ ಹೋಗಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ವಸತಿ ಎಷ್ಟು ದೂರ ಎಂದು ಅವರು ಕೇಳಿದಾಗ, ಸುಮಾರು ಅರ್ಧ ಮೈಲಿ ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸಲಾಯಿತು. ಆಗ ಗಾಂಧೀಜಿ ನಡೆದುಕೊಂಡೇ ಹೋಗೋಣ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.

ಗಾಂಧೀಜಿ ಸರಳ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹತ್ವ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಈ ಘಟನೆ ಕೂಡ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಅತಿಥಿಗಳಿಗಾಗಿ ವಿಶೇಷ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿದ್ದರೂ ಅದನ್ನು ಬಳಸದೆ ಅವರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಲು ಮುಂದಾದರು.

ಆನಂದರಾವ್ ಸರ್ಕಲ್‌ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತವ್ಯ

ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಬಂದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಗಾಂಧೀಜಿ ಮತ್ತು ಕಸ್ತೂರಬಾ ಅವರಿಗೆ ಆನಂದರಾವ್ ಸರ್ಕಲ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದ ಮನೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತವ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಆ ಮನೆ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಖ್ಯಾತ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರೊಬ್ಬರಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಇಂದಿನ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಜನರಿಗೆ ಆನಂದರಾವ್ ಸರ್ಕಲ್ ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಚಿತ ಪ್ರದೇಶ. ಆದರೆ ಒಂದು ಶತಮಾನಕ್ಕೂ ಹಿಂದೆ ಇದೇ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಗಾಂಧೀಜಿ ವಾಸ್ತವ್ಯ ಮಾಡಿದ್ದರು ಎಂಬುದು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಇತಿಹಾಸದ ವಿಶೇಷ ಸಂಗತಿಯಾಗಿದೆ.

ಕಾಲೇಜಿಯೇಟ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಗೋಖಲೆ ಭಾವಚಿತ್ರ ಅನಾವರಣ

ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಬಂದ ಮೊದಲ ದಿನವೇ ಗಾಂಧೀಜಿ ಕಾಲೇಜಿಯೇಟ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್‌ಗೆ ತೆರಳಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ರಾಜಕೀಯ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರಾಗಿದ್ದ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಗೋಖಲೆ ಅವರ ಭಾವಚಿತ್ರವನ್ನು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಿದರು.

ಅಂದು ಕಾಲೇಜಿಯೇಟ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಆಗಿದ್ದ ಸಂಸ್ಥೆಯೇ ಈಗ ನೃಪತುಂಗ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸರ್ಕಾರಿ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಕಾಲೇಜಾಗಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಗಾಂಧೀಜಿ ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಿದ್ದ ಗೋಖಲೆ ಅವರ ಭಾವಚಿತ್ರವನ್ನು ನಂತರ ಡಿ.ವಿ. ಗುಂಡಪ್ಪ ಅವರು 1945ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಗೋಖಲೆ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಅಫೇರ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಲಾಲ್‌ಬಾಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಗಾಂಧೀಜಿಗೆ ಸನ್ಮಾನ

ಗಾಂಧೀಜಿಯ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಮೊದಲ ಭೇಟಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗೌರವವೂ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಅಂದಿನ ಬೆಂಗಳೂರು ಮುನ್ಸಿಪಾಲಿಟಿ ವತಿಯಿಂದ ಲಾಲ್‌ಬಾಗ್ ಗ್ಲಾಸ್ ಹೌಸ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು.

ಅಲ್ಲಿ ಗಾಂಧೀಜಿ ಅವರನ್ನು ಸನ್ಮಾನಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಬಳಿಕ ಅವರು ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ದಿವಾನರಾಗಿದ್ದ ಸರ್ ಎಂ. ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರು. ನಂತರ ಗಾಂಧೀಜಿ ಮತ್ತು ಕಸ್ತೂರಬಾ ಮದ್ರಾಸ್‌ಗೆ ತೆರಳಿದರು.

ಮೂರನೇ ದರ್ಜೆಯ ರೈಲಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣ

ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಆತಿಥೇಯರು ಗಾಂಧೀಜಿ ಮತ್ತು ಕಸ್ತೂರಬಾ ಅವರಿಗೆ ಉತ್ತಮ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲು ಮುಂದಾಗಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ಹಿಂದಿರುಗುವಾಗಲೂ ಗಾಂಧೀಜಿ ಸರಳತೆಯನ್ನೇ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಆತಿಥೇಯರು ಮನವಿ ಮಾಡಿದರೂ ಅವರು ಮೂರನೇ ದರ್ಜೆಯ ರೈಲು ಬೋಗಿಯಲ್ಲೇ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದರು ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.

ಗಾಂಧೀಜಿ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಮೊದಲ ಬಾರಿ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಈ ಘಟನೆಗಳು ಅವರ ಸರಳ ಜೀವನಶೈಲಿ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ಅವರ ನಿಲುವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.

ಬೆಂಗಳೂರಿನೊಂದಿಗೆ ಗಾಂಧೀಜಿಯ ದೀರ್ಘ ನಂಟು

1915ರ ಮೊದಲ ಭೇಟಿಯ ನಂತರ ಗಾಂಧೀಜಿ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಹಲವು ಬಾರಿ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು. 1915ರಿಂದ 1936ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ನಗರಕ್ಕೆ ಒಟ್ಟು ಐದು ಬಾರಿ ಬಂದಿದ್ದರು ಎಂದು ಹಳೆಯ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ವರದಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ. 1920ರ ಎರಡನೇ ಭೇಟಿಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪ ಸಮಯ ಮಾತ್ರ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿದ್ದರೂ ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಜನರು ಅವರನ್ನು ನೋಡಲು ಸೇರಿದ್ದರು. 1927ರ ಮೂರನೇ ಭೇಟಿ ಹೆಚ್ಚು ದೀರ್ಘವಾಗಿದ್ದು, ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಗಾಂಧೀಜಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ 87 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಇದ್ದರು. ನಂದಿ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲೂ ಅವರು ಹಲವು ದಿನಗಳನ್ನು ಕಳೆದಿದ್ದರು.

ಹೀಗಾಗಿ ಗಾಂಧೀಜಿಯ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ನಂಟು ಕೇವಲ ಒಂದು ಭೇಟಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರು ಅವರ ಪ್ರವಾಸದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು. ಇಂದು ನಗರದ ಹಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಗಾಂಧೀಜಿಯ ಭೇಟಿಯ ನೆನಪುಗಳು ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಉಳಿದಿವೆ.