ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿ ಎಂದಾಕ್ಷಣ ಭಕ್ತರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಗಣಪತಿಯ ಮೂರ್ತಿಯ ಜೊತೆಗೆ ನೆನಪಾಗುವ ಪ್ರಮುಖ ನೈವೇದ್ಯವೆಂದರೆ ಮೋದಕ. ಗಣೇಶನಿಗೆ ಮೋದಕ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯವಾದ ಸಿಹಿತಿಂಡಿ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಹಿಂದೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಆಳವಾಗಿ ಬೇರೂರಿದೆ. ಮೋದಕವನ್ನು ಕೇವಲ ಸಿಹಿ ತಿನಿಸಾಗಿ ನೋಡದೆ, ಜ್ಞಾನ, ಸಂತೋಷ, ಪರಿಶ್ರಮದ ಫಲ ಹಾಗೂ ಆಂತರಿಕ ಆನಂದದ ಸಂಕೇತವಾಗಿಯೂ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗಣೇಶನಿಗೆ ಮೋದಕವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಹಿಂದೆ ಹಲವು ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಗಳು ಮತ್ತು ನಂಬಿಕೆಗಳಿವೆ.
ಗಣೇಶ ಮತ್ತು ಮೋದಕದ ಸಂಬಂಧ
ಗಣೇಶನ ಮೂರ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಮೋದಕವನ್ನು ಹಿಡಿದಿರುವ ರೂಪವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಇನ್ನೊಂದು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಆಶೀರ್ವಾದದ ಮುದ್ರೆ ಅಥವಾ ಇತರ ಆಯುಧಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಗಣೇಶನಿಗೆ ಮೋದಕ ಅರ್ಪಿಸುವುದು ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಬಂದಿರುವ ವಿಶೇಷ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾಗಿದೆ.
‘ಮೋದಕ’ ಎಂಬ ಪದವು ಸಂತೋಷ ಅಥವಾ ಆನಂದವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಅರ್ಥದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸರಳವಾಗಿ ಕಾಣುವ ಮೋದಕದ ಒಳಗೆ ಸಿಹಿಯಾದ ಪೂರಣ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಕಾರಣದಿಂದ ಮೋದಕವನ್ನು ಹೊರಗಿನ ರೂಪಕ್ಕಿಂತ ಒಳಗಿನ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಆನಂದದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿಸುವ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಕೆಲವರು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿ ನೀಡಿದ ಮೋದಕದ ಕಥೆ
ಗಣೇಶನಿಗೆ ಮೋದಕ ಏಕೆ ಇಷ್ಟ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹಲವು ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ದೇವತೆಗಳಿಂದ ದೊರೆತ ವಿಶೇಷ ಮೋದಕವನ್ನು ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿ ತನ್ನ ಪುತ್ರರಾದ ಗಣೇಶ ಮತ್ತು ಕಾರ್ತಿಕೇಯರಿಗೆ ನೀಡಿದರು.
ಆ ಮೋದಕವನ್ನು ಯಾರು ಪಡೆಯಬೇಕು ಎಂಬ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರರ ನಡುವೆ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಏರ್ಪಟ್ಟಿತು ಎಂಬ ಕಥೆಯೂ ಇದೆ. ಜಗತ್ತನ್ನು ಸುತ್ತಿ ಮೊದಲು ಹಿಂದಿರುಗುವವರಿಗೆ ಮೋದಕ ನೀಡುವುದಾಗಿ ಹೇಳಲಾಯಿತು. ಕಾರ್ತಿಕೇಯನು ತನ್ನ ವಾಹನವಾದ ನವಿಲಿನ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು ಜಗತ್ತಿನ ಸುತ್ತ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಹೊರಟನು.
ಆದರೆ ಗಣೇಶನು ತನ್ನ ತಂದೆ ಶಿವ ಮತ್ತು ತಾಯಿ ಪಾರ್ವತಿಯನ್ನೇ ತನ್ನ ಜಗತ್ತು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಅವರ ಸುತ್ತ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಹಾಕಿದನು. ತಂದೆ-ತಾಯಿಯೇ ಇಡೀ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಸಮಾನ ಎಂಬ ತನ್ನ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಗಣೇಶನು ಈ ಮೂಲಕ ತೋರಿಸಿದನು. ಗಣೇಶನ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿದ ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿ ಮೋದಕವನ್ನು ಆತನಿಗೆ ನೀಡಿದರು ಎಂಬುದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಪೌರಾಣಿಕ ನಂಬಿಕೆ.
ಮೋದಕದ ಒಳಗಿನ ಸಿಹಿಯ ಸಂಕೇತ
ಮೋದಕದ ಆಕಾರವೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೋದಕದ ಹೊರಭಾಗವನ್ನು ಅಕ್ಕಿಹಿಟ್ಟು ಅಥವಾ ಗೋಧಿಹಿಟ್ಟಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಿ, ಒಳಗೆ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ, ಬೆಲ್ಲ ಮತ್ತು ಇತರ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಂದ ಸಿಹಿಯಾದ ಪೂರಣವನ್ನು ತುಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹೊರಗಿನ ಸರಳತೆ ಮತ್ತು ಒಳಗಿನ ಸಿಹಿಯನ್ನು ಜೀವನದೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಮನುಷ್ಯನು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಕಠಿಣ ಪರಿಶ್ರಮ ಮತ್ತು ಶಿಸ್ತು ಪಾಲಿಸಿದ ನಂತರ ಪಡೆಯುವ ಸಂತೋಷವೇ ನಿಜವಾದ ಸಿಹಿ ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಮೋದಕದ ಮೂಲಕ ಸಂಕೇತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಭಕ್ತರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಹೊರಗಿನಿಂದ ಸರಳವಾಗಿದ್ದರೂ ಒಳಗೆ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಸಿಹಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮೋದಕವು ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದ ನಂತರ ದೊರೆಯುವ ಆಂತರಿಕ ಸಂತೋಷದ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿಯೂ ಕಾಣುತ್ತದೆ.
21 ಮೋದಕಗಳ ನೈವೇದ್ಯ
ಗಣೇಶನ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ 21 ಮೋದಕಗಳನ್ನು ನೈವೇದ್ಯವಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವೂ ಹಲವು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮೋದಕಗಳ ಬದಲಿಗೆ ಇತರ ಸಿಹಿ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 21 ಎಂಬ ಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿಯ ದಿನ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮೋದಕ ತಯಾರಿಸಿ ಗಣಪತಿಗೆ ನೈವೇದ್ಯ ಅರ್ಪಿಸುವ ಪದ್ಧತಿ ಇದೆ. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಉಕ್ಕಡಿಚೆ ಮೋದಕ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿದೆ. ಆವಿಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸುವ ಈ ಮೋದಕದಲ್ಲಿ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಲದ ಪೂರಣ ಇರುತ್ತದೆ.
ಗಣೇಶನಿಗೆ ಮೋದಕ ಅರ್ಪಿಸುವ ಮಹತ್ವ
ಗಣೇಶನಿಗೆ ಮೋದಕ ಅರ್ಪಿಸುವುದು ಭಕ್ತಿಯ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಗಣಪತಿಯನ್ನು ಜ್ಞಾನ, ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ ಮತ್ತು ವಿಘ್ನ ನಿವಾರಣೆಯ ದೇವರೆಂದು ಆರಾಧಿಸುವುದರಿಂದ, ಮೋದಕವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುವ ಮೂಲಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನ, ಸಂತೋಷ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧಿ ದೊರೆಯಲಿ ಎಂದು ಭಕ್ತರು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಗಣೇಶನ ಕೈಯಲ್ಲಿರುವ ಮೋದಕವು ಕೇವಲ ಆಹಾರದ ಸಂಕೇತವಲ್ಲ. ಅದು ಜ್ಞಾನದಿಂದ ದೊರೆಯುವ ಸಂತೋಷ, ಪರಿಶ್ರಮದ ನಂತರ ಸಿಗುವ ಫಲ ಮತ್ತು ಜೀವನದ ಆಂತರಿಕ ಸಾರ್ಥಕತೆಯ ಸಂಕೇತವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಹೀಗಾಗಿ ಗಣೇಶನಿಗೆ ಮೋದಕ ಇಷ್ಟ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯ ಹಿಂದೆ ಕೇವಲ ಸಿಹಿತಿಂಡಿಯ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿ ಮಾತ್ರವಿಲ್ಲ. ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಗಳು, ಕುಟುಂಬದ ಮಹತ್ವ, ಜ್ಞಾನ, ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ ಮತ್ತು ಆನಂದದಂತಹ ಹಲವು ಅರ್ಥಗಳು ಇದರೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿವೆ. ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಗಣಪತಿಗೆ ಮೋದಕ ಅರ್ಪಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ಇಂದಿಗೂ ಭಕ್ತರ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, “ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿ, ಜೀವನದ ನಿಜವಾದ ಸಿಹಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬೇಕು” ಎಂಬ ಸುಂದರ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ
