ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣದ ಪೋಸ್ಟ್ ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಅಧಿಕಾರವಿದೆಯೇ - ಐಟಿ ಕಾಯ್ದೆಯ ಎರಡು ಸೆಕ್ಷನ್‌ಗಳ ವಿವರ!!

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚಿನ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿನ ಹಲವು ಪೋಸ್ಟ್‌ಗಳು, ವಿಡಿಯೋಗಳು ಮತ್ತು ಖಾತೆಗಳು ನಿರ್ಬಂಧಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಿರುವುದು ಚರ್ಚೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಇನ್‌ಸ್ಟಾಗ್ರಾಂ, ಫೇಸ್‌ಬುಕ್ ಮತ್ತು ಎಕ್ಸ್‌ (ಹಿಂದಿನ ಟ್ವಿಟರ್) ಬಳಕೆದಾರರು ತಮ್ಮ ಪೋಸ್ಟ್‌ಗಳು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪೋಸ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಖಾತೆಗಳಿಗೂ ನಿರ್ಬಂಧ ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳ ಹಿಂದೆ ಸುಳ್ಳು ಸುದ್ದಿ, ತಿರುಚಿದ ವಿಡಿಯೋಗಳು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಧಕ್ಕೆ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿರುವ ವಿಷಯಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕೆಂಬ ಸರ್ಕಾರದ ನಿಲುವಿದೆ. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳ ವರದಿ, ಸರ್ಕಾರದ ನೀತಿಗಳ ಟೀಕೆ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚರ್ಚೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪೋಸ್ಟ್‌ಗಳೂ ನಿರ್ಬಂಧಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಿವೆ ಎಂಬ ಆತಂಕವನ್ನು ಪತ್ರಕರ್ತರು ಹಾಗೂ ಡಿಜಿಟಲ್ ಹಕ್ಕುಗಳ ಸಂಘಟನೆಗಳು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿವೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಯಾವ ಅಧಿಕಾರವಿದೆ, ಯಾವ ಕಾನೂನುಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಯಾವ ರಕ್ಷಣೆಗಳಿವೆ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಮಹತ್ವ ಪಡೆದಿವೆ.

ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳ ನಡುವೆ ನಿರ್ಬಂಧದ ಚರ್ಚೆ ಏಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ

2026ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿ ಮತ್ತು ಮುಂಬೈ ಸೇರಿದಂತೆ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತ ಜ್ಞಾನೇಶ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರ ರಾಜೀನಾಮೆಗೆ ಆಗ್ರಹಿಸಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ನಡೆದಿದ್ದವು. ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯ ವಿಶೇಷ ತೀವ್ರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ (SIR) ಸೇರಿದಂತೆ ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಚಾರಗಳು ಈ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿದ್ದವು.

ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳ ನಡುವೆ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 8ರಂದು ಕೇಂದ್ರ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಚಿವಾಲಯ (MeitY) ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಸಲಹಾ ಸೂಚನೆ ನೀಡಿತು. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಬಹುದಾದ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಅಧಿಕೃತ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಬರುವ ದೂರುಗಳಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುವಂತೆ ಸೂಚಿಸಿತು.

ಹಳೆಯ ಫೋಟೋಗಳು ಮತ್ತು ವಿಡಿಯೋಗಳನ್ನು ಇತ್ತೀಚಿನ ಘಟನೆಗಳೆಂದು ಬಿಂಬಿಸುವುದು, ಡಿಜಿಟಲ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಬಳಸಿ ಬದಲಾಯಿಸಿದ ಆಡಿಯೋ-ವಿಡಿಯೋಗಳು, ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ತಪ್ಪು ದೃಶ್ಯಗಳು, ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಕಲಿ ಖಾತೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಹಿಂಸಾಚಾರಕ್ಕೆ ಪ್ರಚೋದನೆ ನೀಡಬಹುದಾದ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿಶೇಷ ಗಮನ ಹರಿಸುವಂತೆ ಸೂಚಿಸಲಾಯಿತು.

ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಕಾರ, ಇಂತಹ ತಪ್ಪು ಅಥವಾ ದಾರಿತಪ್ಪಿಸುವ ಮಾಹಿತಿಯ ಹರಡುವಿಕೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಲ್ಲಿ ಗೊಂದಲ ಮೂಡಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಸಮಸ್ಯೆ ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು. ಆದರೆ ಈ ಸೂಚನೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಲ್ಲ ಎಂದು ಸಚಿವಾಲಯದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ್ದರು.

ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣದ ಪೋಸ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲು ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಮಾರ್ಗಗಳು

ಭಾರತದ ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕಾಯ್ದೆ, 2000ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಆನ್‌ಲೈನ್ ವಿಷಯವನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಎರಡು ಕಾನೂನು ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ ಸೆಕ್ಷನ್ 69A ಮತ್ತು ಸೆಕ್ಷನ್ 79(3)(b). ಎರಡರ ಉದ್ದೇಶ ಮತ್ತು ಅನುಸರಿಸಬೇಕಾದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಒಂದೇ ಅಲ್ಲ.

1. ಐಟಿ ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 69A

ಈ ಸೆಕ್ಷನ್ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಆನ್‌ಲೈನ್ ವಿಷಯವನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಲಭ್ಯವಾಗದಂತೆ ತಡೆಯುವ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಭಾರತದ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವ ಮತ್ತು ಅಖಂಡತೆ, ದೇಶದ ರಕ್ಷಣೆ, ರಾಜ್ಯದ ಭದ್ರತೆ, ವಿದೇಶಗಳೊಂದಿಗಿನ ಸ್ನೇಹ ಸಂಬಂಧ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅಥವಾ ಇಂತಹ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಪರಾಧಕ್ಕೆ ಪ್ರಚೋದನೆ ನೀಡುವುದನ್ನು ತಡೆಯುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಈ ಅಧಿಕಾರ ಬಳಸಬಹುದು.

ಈ ಸೆಕ್ಷನ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಆದೇಶ ಹೊರಡಿಸುವಾಗ 2009ರ ಬ್ಲಾಕಿಂಗ್ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕು. ಸಂಬಂಧಿತ ಮನವಿಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು, ಕಾರಣಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವುದು, ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅಥವಾ ವೇದಿಕೆಗೆ ತನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಮಂಡಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುವುದು ಮತ್ತು ನಿಗದಿತ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಅನುಮೋದನೆ ಪಡೆಯುವುದು ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಭಾಗಗಳಾಗಿವೆ. ತುರ್ತು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಣೆಗೂ ಮುನ್ನ ಮಧ್ಯಂತರ ಆದೇಶ ಹೊರಡಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿದ್ದರೂ, ನಂತರ ನಿಗದಿತ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿಶೀಲನೆ ನಡೆಯಬೇಕು.

2015ರಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನೀಡಿದ ಶ್ರೇಯಾ ಸಿಂಘಾಲ್ ವಿರುದ್ಧ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಪ್ರಕರಣದ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಸೆಕ್ಷನ್ 69Aಯನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯಲಾಗಿತ್ತು. ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾನೂನು ಆಧಾರಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಸುರಕ್ಷತೆಗಳಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಅಧಿಕಾರ ಸಂವಿಧಾನಬದ್ಧವಾಗಿದೆ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಇದೇ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಕ್ಷೇಪಾರ್ಹವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾದ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದ್ದ ಐಟಿ ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 66Aಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು.

2. ಐಟಿ ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 79(3)(b)

ಎರಡನೇ ಮಾರ್ಗವು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಂತಹ ಮಧ್ಯವರ್ತಿ ವೇದಿಕೆಗಳಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುವ 'ಸೇಫ್ ಹಾರ್ಬರ್' ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಬಳಕೆದಾರರು ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಿಷಯಕ್ಕೂ ವೇದಿಕೆಗಳು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ಹೊಣೆಗಾರರಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಕಾನೂನು ರಕ್ಷಣೆ ಇದಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ವಿಷಯದ ಕುರಿತು ಮಾನ್ಯವಾದ ಸೂಚನೆ ಬಂದಾಗ ಅಗತ್ಯ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳದಿದ್ದರೆ, ವೇದಿಕೆ ತನ್ನ ಈ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ.

ಐಟಿ ನಿಯಮಗಳು, 2021ರ ನಿಯಮ 3(1)(d) ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಈ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಅಥವಾ ಕಾನೂನು ಜಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ವೇದಿಕೆಗಳಿಗೆ ವಿಷಯ ತೆಗೆದುಹಾಕುವಂತೆ ಸೂಚನೆ ನೀಡಬಹುದು. ಸೆಕ್ಷನ್ 69A ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ವಿಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ಪರಿಶೀಲನಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಂತೆಯೇ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಮುಖ್ಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಈ ಮಾರ್ಗದ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಅದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಕಾನೂನು ಚರ್ಚೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ.

ಸಹಯೋಗ್ ಪೋರ್ಟಲ್ ಎಂದರೇನು

ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಪೊಲೀಸ್ ಇಲಾಖೆಗಳು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಿಗೆ ವಿಷಯ ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸಲು ಬಳಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೇ 'ಸಹಯೋಗ್' ಪೋರ್ಟಲ್. ಕೇಂದ್ರ ಗೃಹ ಸಚಿವಾಲಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಭಾರತೀಯ ಸೈಬರ್ ಅಪರಾಧ ಸಮನ್ವಯ ಕೇಂದ್ರ (I4C) ಈ ಪೋರ್ಟಲ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.

ಈ ಪೋರ್ಟಲ್ ಮೂಲಕ ವಿವಿಧ ಸರ್ಕಾರಿ ಇಲಾಖೆಗಳು ಮತ್ತು ಪೊಲೀಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸಬಹುದು. ಇದರಿಂದ ದೂರುಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಕಳುಹಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ವೇಗವಾಗಿ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸರ್ಕಾರದ ವಾದವಾಗಿದೆ.

ಆದರೆ ಡಿಜಿಟಲ್ ಹಕ್ಕುಗಳ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯ ಕೊರತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎತ್ತಿವೆ. ಯಾವ ಅಧಿಕಾರಿಯು ಯಾವ ಕಾನೂನು ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಸೂಚನೆ ನೀಡಿದರು, ಯಾವ ವಿಷಯವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಹೇಳಿದರು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಯಾವ ಅವಕಾಶವಿದೆ ಎಂಬ ಮಾಹಿತಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಾಗದಿರುವುದು ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ.

ಪೋಸ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಮೂರು ಗಂಟೆಗಳ ಗಡುವು

2026ರ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ ಐಟಿ ನಿಯಮಗಳ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳು ವಿಷಯ ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಅವಧಿಯನ್ನೂ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿವೆ. ಕೆಲವು ಸರ್ಕಾರಿ ಸೂಚನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳು ಮೂರು ಗಂಟೆಗಳೊಳಗೆ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ನಿಯಮ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಹಿಂದೆ ಇಂತಹ ಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಯಾವಕಾಶವಿತ್ತು.

ವೇಗವಾಗಿ ಹರಡುವ ಸುಳ್ಳು ಸುದ್ದಿ, ಹಿಂಸಾಚಾರಕ್ಕೆ ಪ್ರಚೋದನೆ ನೀಡುವ ವಿಷಯ ಮತ್ತು ತಿರುಚಿದ ವಿಡಿಯೋಗಳನ್ನು ತಡೆಯಲು ಕಡಿಮೆ ಅವಧಿ ಸಹಾಯಕವಾಗಬಹುದು ಎಂಬುದು ಇದರ ಹಿಂದಿನ ಉದ್ದೇಶ. ಆದರೆ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಂದಿರುವ ಸೂಚನೆಯ ಕಾನೂನುಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಮತ್ತು ವಿಷಯದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ವೇದಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸವಾಲಾಗಬಹುದು.

ಕೆಲವು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣ ಕಂಪನಿಗಳು ಸರ್ಕಾರಿ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲು ತಾಂತ್ರಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿವೆ ಎಂಬ ವರದಿಗಳೂ ಬಂದಿವೆ. ಇದರಿಂದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲೂ ಮಾನವ ಪರಿಶೀಲನೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆಯೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯೂ ಉದ್ಭವಿಸಿದೆ.

ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಬೇಕೇ? ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮಹತ್ವದ ನಿಲುವು

ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣದ ಪೋಸ್ಟ್ ಅಥವಾ ಖಾತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಿದಾಗ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಯಾವಾಗ ಮತ್ತು ಹೇಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಬೇಕು ಎಂಬುದು ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ವಿಚಾರವಾಗಿದೆ.

2026ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 5ರಂದು ಪಂಜಾಬ್ ಮತ್ತು ಹರಿಯಾಣ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಮಹತ್ವದ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿತ್ತು. ಹರಿಯಾಣದ ಸುದ್ದಿ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದರ ಫೇಸ್‌ಬುಕ್ ಪುಟಕ್ಕೆ ವಿಧಿಸಿದ್ದ ನಿರ್ಬಂಧವನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿತು. ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಸೂಚನೆಯ ಪ್ರತಿಯನ್ನು ನೀಡುವುದು ಮತ್ತು ಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಹೇಳಿತು.

ಈ ತೀರ್ಪು ಸಹಯೋಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ನೀಡುವ ಸೂಚನೆಗಳ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಚರ್ಚೆಗೆ ಹೊಸ ಆಯಾಮ ನೀಡಿದೆ. 2025ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಲಾದ ನಿಯಮಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಇಂತಹ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಹಿರಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಅನುಮೋದನೆ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಪೊಲೀಸ್ ಇಲಾಖೆಯ ಪರವಾಗಿ ಡಿಐಜಿ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲಿನ ಹುದ್ದೆಯ ಅಧಿಕೃತ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮಾತ್ರ ಇಂತಹ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ನೀಡಬಹುದು. ಸೂಚನೆಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆಗೂ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನಡುವಿನ ಸಮತೋಲನ

ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ 19(1)(a) ವಿಧಿಯು ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಈ ಹಕ್ಕು ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿರ್ಬಂಧರಹಿತವಲ್ಲ. ಸಂವಿಧಾನದ 19(2) ವಿಧಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವ, ಭದ್ರತೆ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಮಾನಹಾನಿ ಮತ್ತು ಇತರ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಸಮಂಜಸ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿದೆ.

ಸುಳ್ಳು ಸುದ್ದಿ, ನಕಲಿ ವಿಡಿಯೋಗಳು ಮತ್ತು ಹಿಂಸಾಚಾರಕ್ಕೆ ಪ್ರಚೋದನೆ ನೀಡುವ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ವಾದವಿದೆ. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳ ವರದಿ, ಪತ್ರಕರ್ತರ ವಿಡಿಯೋಗಳು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನೀತಿಗಳ ಟೀಕೆ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಯುತ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಅನಗತ್ಯವಾಗಿ ನಿರ್ಬಂಧಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಬಾರದು ಎಂಬುದು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಪರ ಇರುವವರ ಒತ್ತಾಯವಾಗಿದೆ.

ಹೀಗಾಗಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ನಿರ್ಬಂಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೂ ಯಾವ ಕಾನೂನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ, ಆದೇಶ ನೀಡಿದ ಅಧಿಕಾರಿ ಯಾರು, ನಿರ್ಬಂಧಕ್ಕೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾರಣವೇನು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಯಾವ ಅವಕಾಶವಿದೆ ಎಂಬುದು ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿನ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸುವುದು ಕೇವಲ ತಾಂತ್ರಿಕ ಕ್ರಮವಲ್ಲ; ಅದು ಕಾನೂನು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕರ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಸುಳ್ಳು ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಹಿಂಸಾಚಾರಕ್ಕೆ ಪ್ರಚೋದನೆ ನೀಡುವ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ತಡೆಯುವುದು ಅಗತ್ಯವಾದರೂ, ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಟೀಕೆ, ಸುದ್ದಿ ವರದಿ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಯುತ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳ ಮಾಹಿತಿಯೂ ಅನಗತ್ಯವಾಗಿ ನಿರ್ಬಂಧಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿದೆ.

ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕಾರ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣ ಕಂಪನಿಗಳ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಬಳಕೆದಾರರ ಹಕ್ಕುಗಳ ನಡುವೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಸಮತೋಲನ ಇರಬೇಕು. ನಿರ್ಬಂಧದ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸುವುದು, ಸರಿಯಾದ ಪರಿಶೀಲನೆ ನಡೆಸುವುದು ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುವುದು ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲಿನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಲು ಮುಖ್ಯವಾಗಿವೆ