ಶ್ರೀರಾಮ ನವಮಿ ಹಿಂದೂಗಳ ಅತ್ಯಂತ ಭಕ್ತಿಪೂರ್ಣ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈ ದಿನವನ್ನು ಶ್ರೀರಾಮನ ಜನ್ಮದಿನವಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೇಶದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ವಿಭಿನ್ನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಿದರೂ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಂಭ್ರಮ ಒಂದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಮನೆಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಪೂಜೆ, ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು, ಭಜನೆ-ಕೀರ್ತನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಈ ಹಬ್ಬದ ಮಹತ್ವ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ.
ಪುರಾಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ರಾಜ ದಶರಥ ಮತ್ತು ರಾಣಿ ಕೌಸಲ್ಯೆಗೆ ಶ್ರೀರಾಮನು ಜನಿಸಿದರು. ದಶರಥನು ಸಂತಾನಕ್ಕಾಗಿ ಪುತ್ರಕಾಮೇಷ್ಟಿ ಯಾಗ ಮಾಡಿದ್ದು, ಅದರ ಫಲವಾಗಿ ರಾಮ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ಭರತ ಮತ್ತು ಶತ್ರುಘ್ನ ಎಂಬ ನಾಲ್ವರು ಪುತ್ರರು ಜನಿಸಿದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ರಾಮನು ಹಿರಿಯನಾಗಿದ್ದು, ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೇ ಉತ್ತಮ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದನು. ಚೈತ್ರ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷದ ನವಮಿ ದಿನ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಅವನು ಜನಿಸಿದನೆಂದು ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ.
ಶ್ರೀರಾಮನ ಜೀವನವು ಕೇವಲ ಕಥೆಯಲ್ಲ, ಅದು ಜೀವನದ ಪಾಠಗಳ ಸಮೂಹವಾಗಿದೆ. ತಂದೆಯ ಮಾತಿಗೆ ವಿಧೇಯನಾಗಿ ಅರಣ್ಯವಾಸಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದುದು, ಸತ್ಯವನ್ನು ಯಾವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೂ ಬಿಟ್ಟುಕೊಡದದ್ದು, ಸೀತೆಯನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯಲು ರಾವಣನ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿದುದು ಈ ಎಲ್ಲವು ಅವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಅವರನ್ನು “ಮರ್ಯಾದಾ ಪುರುಷೋತ್ತಮ” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಈ ಹಬ್ಬದಂದು ಭಕ್ತರು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಬೇಗನೆ ಎದ್ದು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ದೇವರ ಪೂಜೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ರಾಮನ ಚಿತ್ರ ಅಥವಾ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿ, ಹೂವುಗಳು ಮತ್ತು ದೀಪಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವರು ಉಪವಾಸವನ್ನೂ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಾಮನ ಜನನ ಕ್ಷಣವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ವಿಶೇಷ ಆರತಿ ಮಾಡುವುದು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.
ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಈ ದಿನ ವಿಶೇಷ ಉತ್ಸವಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ರಾಮಾಯಣ ಪಾರಾಯಣ, ಭಜನೆ, ಕೀರ್ತನೆಗಳು ದಿನವಿಡೀ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಭಕ್ತರು ರಾಮನ ದರ್ಶನ ಪಡೆದು ಆಶೀರ್ವಾದ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವೆಡೆ ರಾಮಲೀಲಾ ನಾಟಕಗಳ ಮೂಲಕ ರಾಮನ ಜೀವನದ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಜನರಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಈ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಪಾನಕ ಮತ್ತು ಕೋಸಂಬರಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿದೆ. ಬೆಲ್ಲ, ನೀರು, ಏಲಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಮೆಣಸು ಬಳಸಿ ಪಾನಕ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೋಸಂಬರಿಯನ್ನು ಕಡಲೆಕಾಳು ಮತ್ತು ತರಕಾರಿಗಳಿಂದ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾದವಾಗಿ ಹಂಚುವುದು ಒಂದು ಸಂಪ್ರದಾಯ. ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ದೇಹಕ್ಕೆ ತಂಪು ನೀಡುವ ಕಾರಣಕ್ಕೂ ಇವು ಮಹತ್ವ ಪಡೆದಿವೆ.
ಶ್ರೀರಾಮ ನವಮಿ ಹಬ್ಬವು ನಮ್ಮ ಬದುಕಿಗೆ ಸತ್ಯ, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ನೈತಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಹಬ್ಬವಲ್ಲ, ಒಳ್ಳೆಯ ಬದುಕಿನ ದಾರಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಒಂದು ಪವಿತ್ರ ದಿನವಾಗಿದೆ.
