ನವದೆಹಲಿ: ಭಾರತದ ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಳೆದ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ‘ಡಿಹೈಫನೇಷನ್’ ಎಂಬ ಪದ ಹೆಚ್ಚು ಕೇಳಿಬರುತ್ತಿದೆ. ಇದರ ಅರ್ಥ, ಒಂದು ದೇಶದೊಂದಿಗೆ ಇರುವ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಮತ್ತೊಂದು ದೇಶದೊಂದಿಗಿನ ಸಂಬಂಧಕ್ಕೆ ಜೋಡಿಸದೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ರಾಷ್ಟ್ರದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ವ್ಯವಹರಿಸುವುದು.
ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ನೇತೃತ್ವದ ಸರ್ಕಾರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಅಮೆರಿಕ, ರಷ್ಯಾ, ಇಸ್ರೇಲ್, ಪ್ಯಾಲೆಸ್ಟೈನ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಸಂಬಂಧ ಬೆಳೆಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದೆ. ಒಂದು ದೇಶದೊಂದಿಗೆ ಸ್ನೇಹವಿದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಮತ್ತೊಂದು ದೇಶದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬೇಕಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಈ ನೀತಿಯ ಹಿಂದಿನ ಕಲ್ಪನೆ.
ಹೈಫನೇಷನ್ ಎಂದರೇನು?
ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ‘ಹೈಫನೇಷನ್’ ಎಂದರೆ ಎರಡು ದೇಶಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಜೋಡಿಸಿ ನೋಡುವುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಇಸ್ರೇಲ್ನೊಂದಿಗೆ ಭಾರತದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಪ್ಯಾಲೆಸ್ಟೈನ್ ವಿಚಾರದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರ ಅಳೆಯುವುದು ಹೈಫನೇಷನ್ನ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಬಹುದು.
ಇಂತಹ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಎರಡು ದೇಶಗಳ ನಡುವಿನ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಮೂರನೇ ದೇಶದ ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿಯ ಮೇಲೂ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಡಿಹೈಫನೇಷನ್ ನೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೇಶದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಭದ್ರತಾ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಒತ್ತು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಈ ನೀತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಭಾರತವು ಇಸ್ರೇಲ್ನೊಂದಿಗೆ ರಕ್ಷಣಾ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರ ಮುಂದುವರಿಸಬಹುದು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ಯಾಲೆಸ್ಟೈನ್ ಜನರ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ ವಿಚಾರಗಳ ಕುರಿತು ತನ್ನ ನಿಲುವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಬಹುದು. ಎರಡೂ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನೋಡಬೇಕಾದ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಇದರ ಮೂಲಭಾವನೆ.
ಇಸ್ರೇಲ್ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾಲೆಸ್ಟೈನ್ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ನಿಲುವು
ಭಾರತವು ಹಲವು ದಶಕಗಳಿಂದ ಪ್ಯಾಲೆಸ್ಟೈನ್ ಜನರ ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಹಕ್ಕಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ. ಇಸ್ರೇಲ್ನೊಂದಿಗೆ ಭಾರತದ ಅಧಿಕೃತ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳು 1992ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದವು.
ನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಇಸ್ರೇಲ್ನೊಂದಿಗೆ ಭಾರತದ ರಕ್ಷಣಾ, ಕೃಷಿ, ನೀರಿನ ನಿರ್ವಹಣೆ, ಸೈಬರ್ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಸಹಕಾರ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಪ್ರಧಾನಿಯಾದ ನಂತರ ಉಭಯ ದೇಶಗಳ ನಡುವೆ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಭೇಟಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಾತುಕತೆಗಳು ನಡೆದವು.
2017ರಲ್ಲಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಇಸ್ರೇಲ್ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಧಾನಿಯಾದರು. ಈ ಭೇಟಿಯು ಭಾರತ-ಇಸ್ರೇಲ್ ಸಂಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಹಂತದ ಆರಂಭವೆಂದು ಹಲವು ವಿಶ್ಲೇಷಕರು ವಿವರಿಸಿದರು. ಇಸ್ರೇಲ್ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಬೆಳೆಸಿದರೂ ಪ್ಯಾಲೆಸ್ಟೈನ್ ಕುರಿತು ಭಾರತದ ನಿಲುವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬದಲಾಗಲಿಲ್ಲ.
ಭಾರತವು ಪ್ಯಾಲೆಸ್ಟೈನ್ ಜನರ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಪರಿಹಾರಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಇಸ್ರೇಲ್ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾಲೆಸ್ಟೈನ್ ಎರಡರೊಂದಿಗೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವ ಭಾರತದ ನೀತಿಯನ್ನು ಡಿಹೈಫನೇಷನ್ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ರಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕದೊಂದಿಗೆ ಭಾರತದ ಸಂಬಂಧ
ರಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕ ಎರಡೂ ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಪಾಲುದಾರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಾಗಿವೆ. ರಷ್ಯಾ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಭಾರತದ ರಕ್ಷಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪ್ರಮುಖ ಸಹಭಾಗಿಯಾಗಿದೆ. ಅಮೆರಿಕದೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಶಿಕ್ಷಣ, ರಕ್ಷಣಾ ಮತ್ತು ಇಂಡೋ-ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಸಹಕಾರದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಬಂಧಗಳು ವಿಸ್ತರಿಸಿವೆ.
ರಷ್ಯಾ-ಉಕ್ರೇನ್ ಸಂಘರ್ಷದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೂ ಭಾರತವು ರಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿತು. ರಷ್ಯಾದೊಂದಿಗೆ ಇಂಧನ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರೂ, ಅಮೆರಿಕ ಮತ್ತು ಯುರೋಪಿಯನ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ಹಾಗೂ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಹಕಾರ ಮುಂದುವರಿಯಿತು.
ಭಾರತದ ಈ ನಿಲುವನ್ನು ಕೆಲವರು ಸ್ವತಂತ್ರ ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿಯ ಭಾಗವೆಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ಜಾಗತಿಕ ಸಂಘರ್ಷಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಸಮತೋಲನದ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ಸುಲಭದ ಕೆಲಸವಲ್ಲ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವೂ ಇದೆ.
ಭಾರತದ ಅಧಿಕೃತ ನಿಲುವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ, ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಮಾತುಕತೆಗಳಿಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡುವುದಾಗಿದೆ. ವಿವಿಧ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವಾಗ ತನ್ನ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಭದ್ರತಾ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದು ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಆದ್ಯತೆಯಾಗಿದೆ.
ಡಿಹೈಫನೇಷನ್ ನೀತಿಯ ಉದ್ದೇಶವೇನು?
ಈ ನೀತಿಯ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ ಯಾವುದೇ ಒಂದು ದೇಶದೊಂದಿಗೆ ಇರುವ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಮತ್ತೊಂದು ದೇಶದ ಸಂಬಂಧಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟಿಹಾಕದಿರುವುದು. ಜಾಗತಿಕ ರಾಜಕೀಯ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಭಾರತಕ್ಕೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಪ್ರತಿ ರಾಷ್ಟ್ರದೊಂದಿಗೆ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ಇದು ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ.
ಇಂಧನ ಭದ್ರತೆ, ರಕ್ಷಣಾ ಸಹಕಾರ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಂಬಲ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಭಾರತದ ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕಾದ ವಿಷಯಗಳಾಗಿವೆ.
ಒಂದು ದೇಶದೊಂದಿಗೆ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯವಿದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಮತ್ತೊಂದು ದೇಶದೊಂದಿಗೆ ಸಹಕಾರವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಈ ನೀತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಭಾರತವು ಒಂದೇ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಗುಂಪಿನ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗದೆ ಹಲವು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.
ಆದರೆ ಈ ರೀತಿಯ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವಾಗ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ನಿರ್ಧಾರವೂ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಒಂದು ದೇಶದೊಂದಿಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ನಿರ್ಧಾರ ಮತ್ತೊಂದು ದೇಶದೊಂದಿಗೆ ಭಾರತದ ಸಂಬಂಧದ ಮೇಲೂ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಬಹುದು.
ಜಾಗತಿಕ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸ್ಥಾನ
ಭಾರತವು ಜಾಗತಿಕ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹಲವು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೇದಿಕೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಬೆಳೆಸುತ್ತಿದೆ. ಅಮೆರಿಕ ಮತ್ತು ಯುರೋಪಿಯನ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಜೊತೆಗೆ ರಷ್ಯಾ, ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾ, ಆಫ್ರಿಕಾ ಮತ್ತು ಏಷ್ಯಾದ ಇತರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೊಂದಿಗೂ ಭಾರತ ಸಹಕಾರ ಮುಂದುವರಿಸಿದೆ.
ಕ್ವಾಡ್, ಬ್ರಿಕ್ಸ್, ಜಿ20 ಮತ್ತು ಶಾಂಘೈ ಸಹಕಾರ ಸಂಘಟನೆಯಂತಹ ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದೆ. ಈ ಸಂಘಟನೆಗಳ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳು ಒಂದೇ ರೀತಿಯಾಗಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಭಾರತವು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆದ್ಯತೆಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ.
ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಅವರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಧೋರಣೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಸರ್ಕಾರದ ಬೆಂಬಲಿಗರು ಇದರಿಂದ ಭಾರತದ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಸಂಪರ್ಕಗಳು ವಿಸ್ತರಿಸಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ವಿಮರ್ಶಕರು ಮಾತ್ರ ಈ ನೀತಿಯ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಭದ್ರತಾ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ.
ಭಾರತದ ಮುಂದಿರುವ ಸವಾಲುಗಳು
ಡಿಹೈಫನೇಷನ್ ನೀತಿಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವಾಗ ಭಾರತ ಹಲವು ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅಮೆರಿಕ ಮತ್ತು ರಷ್ಯಾ ನಡುವಿನ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳು, ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾದ ಸಂಘರ್ಷಗಳು, ಚೀನಾದೊಂದಿಗೆ ಇರುವ ಸಂಬಂಧಗಳು ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ವ್ಯಾಪಾರದ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಭಾರತದ ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಬಹುದು.
ಇಂಧನ ಆಮದು, ರಕ್ಷಣಾ ಅಗತ್ಯಗಳು, ರಫ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಹಕಾರದಂತಹ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಹಲವು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಸಂಪರ್ಕ ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸವಾಲಿನ ಕೆಲಸವಾಗಿದೆ.
ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಸಮತೋಲನ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಸರ್ಕಾರದ ಮುಂದಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಾಗಿದೆ.
ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ನೇತೃತ್ವದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿಯಲ್ಲಿ ದೇಶಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಧೋರಣೆ ಹೆಚ್ಚು ಚರ್ಚೆಗೆ ಬಂದಿದೆ. ‘ಡಿಹೈಫನೇಷನ್’ ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯು ಭಾರತವು ಒಂದೇ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಬಿರಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗದೆ, ತನ್ನ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ವಿವಿಧ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಬೆಳೆಸುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.
