ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನವರಾತ್ರಿ ಎಂದಾಕ್ಷಣ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂಬತ್ತು ದಿನಗಳ ದೇವಿ ಆರಾಧನೆ ನೆನಪಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಜಾರ್ಖಂಡ್‌ನ ಲತೇಹಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚಂದ್ವಾ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಮಾ ಉಗ್ರತಾರಾ ನಗರ ಭಗವತಿ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ನವರಾತ್ರಿ ಆಚರಣೆ ಬರೋಬ್ಬರಿ 16 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಬಂದಿರುವ ಈ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಇಂದಿಗೂ ಯಾವುದೇ ಬದಲಾವಣೆಯಿಲ್ಲದೆ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ. 2026ರಲ್ಲೂ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 4ರಂದು ಕಲಶ ಸ್ಥಾಪನೆಯೊಂದಿಗೆ 16 ದಿನಗಳ ಶಾರ್ದೀಯ ಪೂಜೆಗೆ ಚಾಲನೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
500 ವರ್ಷಗಳ ಹಳೆಯ ಕೈಥಿ ಲಿಪಿಯ ಗ್ರಂಥ
ಈ ದೇವಾಲಯದ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶೇಷ ಸಂಗತಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಕೈಥಿ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗಿರುವ ಹಳೆಯ ಪೊಥಿಯೂ ಒಂದು. ಸುಮಾರು 500 ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುವ ಈ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿಯೇ ದೇವಾಲಯದ ವಿಶೇಷ ಪೂಜಾ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಪೊಥಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 200 ಪುಟಗಳಿದ್ದು, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಇದನ್ನು ತೆರೆಯದೆ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನವರಾತ್ರಿ ಅಥವಾ ದುರ್ಗಾ ಪೂಜೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅದನ್ನು ಹೊರತೆಗೆದು ಪೂಜಾ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಇದರಿಂದ ಆಧುನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಯುಗದಲ್ಲೂ ಪುರಾತನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ದೇವಾಲಯವಾಗಿ ಉಗ್ರತಾರಾ ದೇವಾಲಯ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ.
9 ದಿನಗಳ ಬದಲು 16 ದಿನಗಳ ಪೂಜೆ
ದೇಶದ ಬಹುತೇಕ ಕಡೆ ಶಾರ್ದೀಯ ನವರಾತ್ರಿ ಒಂಬತ್ತು ದಿನಗಳ ಆಚರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ವಿಜಯದಶಮಿಗೆ ತಲುಪುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಉಗ್ರತಾರಾ ದೇವಾಲಯದ ಸಂಪ್ರದಾಯ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಜಿತಿಯಾ ಹಬ್ಬದ ನಂತರ ಕಲಶ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಿ ಅಷ್ಟಾದಶಭುಜಾ ದೇವಿಯ ಆರಾಧನೆಯೊಂದಿಗೆ 16 ದಿನಗಳ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿದಿನವೂ ನಿಗದಿತ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳೊಂದಿಗೆ ಪೂಜೆ, ಆರತಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ.
ದೇವಿಗೆ ಪ್ರತಿದಿನ ಬೇಳೆ-ಅನ್ನದ ನೈವೇದ್ಯ
ದೇವಾಲಯದ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಆಚರಣೆ ನೈವೇದ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ದೇವಿಗೆ ಹಣ್ಣು ಅಥವಾ ಸಿಹಿತಿಂಡಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬೇಳೆ, ಅನ್ನ ಮತ್ತು ತರಕಾರಿಗಳಂತಹ ಸಾತ್ವಿಕ ಆಹಾರವನ್ನು ನೈವೇದ್ಯವಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ. ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ ವರ್ಷದ 365 ದಿನವೂ ಈ ರೀತಿಯ ಭೋಗ ಅರ್ಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಇನ್ನೊಂದು ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಪದ್ಧತಿಯೆಂದರೆ, ನೈವೇದ್ಯ ಅರ್ಪಿಸುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದೇವಿಯ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಅರ್ಚಕರು ದೇವಾಲಯದ ಅಡುಗೆಮನೆಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿ ಭೋಗ ಅರ್ಪಿಸಿದ ನಂತರ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಗರ್ಭಗುಡಿಗೆ ತರಲಾಗುತ್ತದೆ.
ವೀಳ್ಯದೆಲೆ ಬಿದ್ದ ನಂತರವೇ ವಿಸರ್ಜನೆ
ವಿಜಯದಶಮಿಯ ದಿನದ ವಿಸರ್ಜನಾ ವಿಧಿಯೂ ಇಲ್ಲಿನ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ದೇವಿಗೆ ವೀಳ್ಯದೆಲೆ ಅಥವಾ ಪಾನ್ ಅರ್ಪಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಅದು ದೇವಿಯ ಆಸನದಿಂದ ತಾನಾಗಿಯೇ ಕೆಳಗೆ ಬೀಳುವವರೆಗೆ ವಿಸರ್ಜನೆ ಆರಂಭಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇಲ್ಲಿದೆ.
ಸ್ಥಳೀಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ವೀಳ್ಯದೆಲೆ ಕೆಳಗೆ ಬೀಳುವುದು ದೇವಿಯ ಅನುಮತಿಯ ಸಂಕೇತ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಈ ಸೂಚನೆ ದೊರೆಯಲು ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎನ್ನಲಾಗಿದ್ದು, ಅಷ್ಟರವರೆಗೆ ಆರತಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಪೂಜಾ ವಿಧಿಗಳು ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತವೆ. ವೀಳ್ಯದೆಲೆ ಬಿದ್ದ ನಂತರವೇ ವಿಸರ್ಜನಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಆರಂಭಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಶತಮಾನಗಳ ಪರಂಪರೆಯ ಜೀವಂತ ಸಾಕ್ಷಿ
ಮಾ ಉಗ್ರತಾರಾ ದೇವಾಲಯದ 16 ದಿನಗಳ ನವರಾತ್ರಿ ಆಚರಣೆ, ಪುರಾತನ ಕೈಥಿ ಲಿಪಿಯ ಪೊಥಿ, ವಿಶಿಷ್ಟ ನೈವೇದ್ಯ ಪದ್ಧತಿ ಹಾಗೂ ವಿಸರ್ಜನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಭಾರತದ ವಿಭಿನ್ನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆಗಳ ಪೈಕಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿಸುತ್ತವೆ. ದೇವಾಲಯದ ಇತಿಹಾಸದ ನಿಖರ ಕಾಲಮಾನ ಕುರಿತು ವಿವಿಧ ವರದಿಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದ್ದರೂ, 16 ದಿನಗಳ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಪುರಾತನ ಪೊಥಿಯ ಪರಂಪರೆ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ದಾಖಲಾಗುತ್ತ ಬಂದಿದೆ.
ಹೀಗಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಒಂಬತ್ತು ದಿನಗಳ ನವರಾತ್ರಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ 16 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯುವ ಉಗ್ರತಾರಾ ದೇವಿಯ ಆರಾಧನೆ ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲ, ಹಲವು ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿರುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ.
ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, 9 ದಿನಗಳ ಬದಲು 16 ದಿನ ನವರಾತ್ರಿ ಆಚರಿಸುವ ಮಾ ಉಗ್ರತಾರಾ ದೇವಾಲಯದ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಶತಮಾನಗಳ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.
500 ವರ್ಷಗಳ ಹಳೆಯ ಗ್ರಂಥ, ವಿಶಿಷ್ಟ ನೈವೇದ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಸರ್ಜನಾ ಪದ್ಧತಿ ಈ ದೇವಾಲಯದ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ವಿಶೇಷವಾಗಿಸಿವೆ.
