ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಉಚಿತ ಬಸ್ ಪ್ರಯಾಣ ಕಲ್ಪಿಸಿರುವ ಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆ ಕಳೆದ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ತಂದಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಅರ್ಹ ಬಾಲಕಿಯರು ರಾಜ್ಯದೊಳಗಿನ ಹಲವು ಸರ್ಕಾರಿ ಬಸ್ ಸೇವೆಗಳಲ್ಲಿ ಉಚಿತವಾಗಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವ ಅವಕಾಶ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ, ಈ ಉಚಿತ ಪ್ರಯಾಣದ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಭರಿಸುವ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ನಾಲ್ಕು ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮಗಳ ಹಣಕಾಸಿನ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವುದು ಈಗ ಚರ್ಚೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.
ಇತ್ತೀಚಿನ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕರ್ನಾಟಕದ ನಾಲ್ಕು ರಾಜ್ಯ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮಗಳಿಗೆ ಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆಯಡಿ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಸುಮಾರು ₹5,651 ಕೋಟಿ ಮರುಪಾವತಿ ಬಾಕಿಯಿದೆ. ಜೂನ್ 2023ರಲ್ಲಿ ಯೋಜನೆ ಆರಂಭವಾದ ನಂತರ 2026ರ ಜುಲೈವರೆಗೆ ನಾಲ್ಕು ನಿಗಮಗಳು ಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆಯಡಿ ಸುಮಾರು ₹20,955.96 ಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚ ಮಾಡಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರ ಸುಮಾರು ₹15,305.01 ಕೋಟಿಯನ್ನು ಮರುಪಾವತಿಸಿದೆ. ಉಳಿದ ₹5,650.95 ಕೋಟಿ ಬಾಕಿ ಉಳಿದಿದೆ ಎಂದು ವಿಧಾನ ಪರಿಷತ್‌ನಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ವರದಿಗಳು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿವೆ.
ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಉಚಿತ ಪ್ರಯಾಣದ ಯೋಜನೆ ಹೇಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ?
ಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆ 2023ರ ಜೂನ್ 11ರಂದು ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿತು. ಕರ್ನಾಟಕದ ನಿವಾಸಿಗಳಾದ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ರಾಜ್ಯದೊಳಗಿನ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಾರಿಗೆ ಬಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಉಚಿತ ಪ್ರಯಾಣದ ಸೌಲಭ್ಯ ನೀಡುವುದು ಇದರ ಉದ್ದೇಶ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಾನ್-ಎಸಿ ಬಸ್ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ಈ ಸೌಲಭ್ಯ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ಐಷಾರಾಮಿ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ವಿಶೇಷ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ಯೋಜನೆ ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರಯಾಣದ ವೇಳೆ ಅರ್ಹ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಮಾನ್ಯ ಫೋಟೋ ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿ ತೋರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
ಯೋಜನೆಯಿಂದ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಾರಿಗೆ ವೆಚ್ಚ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಉದ್ಯೋಗ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆ ಹಾಗೂ ಇತರ ಅಗತ್ಯ ಕೆಲಸಗಳಿಗಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆಯ ಬಳಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಉಚಿತ ಟಿಕೆಟ್ ನೀಡಿದಾಗ ಆ ಟಿಕೆಟ್‌ನ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮಗಳಿಗೆ ಸರ್ಕಾರ ಮರುಪಾವತಿ ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮರುಪಾವತಿಯಲ್ಲಿ ಬಾಕಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವುದು ಈಗ ಪ್ರಮುಖ ಹಣಕಾಸು ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿದೆ.
ದಿನಕ್ಕೆ 75.68 ಲಕ್ಷ ಉಚಿತ ಪ್ರಯಾಣ!
ಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಮಾಣ ಎಷ್ಟಿದೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದಲೇ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. 2026ರ ಜನವರಿಯ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ದಿನಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 75.68 ಲಕ್ಷ ಉಚಿತ ಶಕ್ತಿ ಪ್ರಯಾಣಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ ಎಂದು ಯೋಜನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಟಿಕೆಟಿಂಗ್ ಟೆಂಡರ್ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಅಂದರೆ ಪ್ರತಿದಿನ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಮಹಿಳೆಯರು ಈ ಸೌಲಭ್ಯ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಇನ್ನು 2025–26ನೇ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 275.70 ಕೋಟಿ ಶಕ್ತಿ ಪ್ರಯಾಣಗಳು ದಾಖಲಾಗಿವೆ. 2024–25ರಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಖ್ಯೆ 244.65 ಕೋಟಿಯಾಗಿದ್ದರೆ, 2023–24ರಲ್ಲಿ 183.06 ಕೋಟಿ ಪ್ರಯಾಣಗಳು ದಾಖಲಾಗಿದ್ದವು. ಹೀಗಾಗಿ ಯೋಜನೆಯ ಬಳಕೆ ವರ್ಷದಿಂದ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವುದು ಅಂಕಿಅಂಶಗಳಿಂದ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ.
ಜೂನ್ 2023ರಿಂದ ಜುಲೈ 2026ರವರೆಗೆ ಒಟ್ಟು ಸುಮಾರು 797.16 ಕೋಟಿ ಉಚಿತ ಪ್ರಯಾಣ ಟಿಕೆಟ್‌ಗಳು ನೀಡಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ವಿಧಾನ ಪರಿಷತ್‌ನಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ವರದಿಗಳು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿವೆ.
ನಾಲ್ಕು ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮಗಳ ಮೇಲೆ ಹೊರೆ
ಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕದ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸುತ್ತಿವೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮ (KSRTC), ಬೆಂಗಳೂರು ಮಹಾನಗರ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆ (BMTC), ವಾಯವ್ಯ ಕರ್ನಾಟಕ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆ (NWKRTC) ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣ ಕರ್ನಾಟಕ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮ (KKRTC).
ಈ ನಾಲ್ಕು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸುಮಾರು 26,000 ಬಸ್‌ಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಪ್ರತಿದಿನ ಸುಮಾರು 1.2 ಕೋಟಿ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಬೋರ್ಡಿಂಗ್‌ಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ ಎಂದು ಇತ್ತೀಚಿನ ಟೆಂಡರ್ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ವರದಿಗಳು ತಿಳಿಸಿವೆ.
ಇಂತಹ ದೊಡ್ಡ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಡೀಸೆಲ್, ವಿದ್ಯುತ್, ಸಿಬ್ಬಂದಿ ವೇತನ, ಬಿಡಿಭಾಗಗಳು, ಬಸ್ ನಿರ್ವಹಣೆ, ವಿಮೆ ಹಾಗೂ ಇತರ ವೆಚ್ಚಗಳು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಬೇಕಾಗುತ್ತವೆ. ಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆಯಡಿ ನೀಡುವ ಉಚಿತ ಟಿಕೆಟ್‌ಗಳ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಮರುಪಾವತಿ ಮಾಡದಿದ್ದರೆ, ನಿಗಮಗಳ ದೈನಂದಿನ ನಗದು ಹರಿವಿನ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ.
‘ಫ್ರೀ’ ರೈಡ್‌ನ ಹಣ ಯಾರು ಕೊಡುತ್ತಾರೆ?
ಇಲ್ಲಿಯೇ ಮೂಲ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎದುರಾಗುತ್ತದೆ. ಮಹಿಳಾ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಬಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಟಿಕೆಟ್‌ಗಾಗಿ ಹಣ ಪಾವತಿಸದಿದ್ದರೂ, ಪ್ರಯಾಣದ ವೆಚ್ಚ ಮಾಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಬಸ್ ಓಡಿಸಲು ಇಂಧನ ಬೇಕು, ಚಾಲಕ-ನಿರ್ವಾಹಕರಿಗೆ ವೇತನ ಬೇಕು, ವಾಹನಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಹೀಗಾಗಿ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಂದ ವಸೂಲಾಗದ ಹಣವನ್ನು ಸರ್ಕಾರದ ಮರುಪಾವತಿ ಮೂಲಕ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮಗಳಿಗೆ ನೀಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
ಈ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ‘ಉಚಿತ ಪ್ರಯಾಣ’ ಎಂದು ನೋಡುವ ಬದಲು, ಸರ್ಕಾರ–ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮಗಳ ನಡುವಿನ ಹಣಕಾಸು ಮರುಪಾವತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಎಂದು ನೋಡುವುದು ಮುಖ್ಯ.
2026ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಧಾನ ಪರಿಷತ್‌ಗೆ ನೀಡಲಾದ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಸಾರಿಗೆ ಇಲಾಖೆಯು ಬಾಕಿ ಹಣ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವಂತೆ ಹಣಕಾಸು ಇಲಾಖೆಯನ್ನು ಕೋರಿತ್ತು. ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಅನುದಾನ ನೀಡಲು ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಹಣಕಾಸು ಇಲಾಖೆಯ ನಿಲುವನ್ನೂ ವರದಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ. ಇದೇ ವೇಳೆ, ವಿವಿಧ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮಗಳಿಗೆ ಸರ್ಕಾರ ಕಳೆದ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ₹18,459.37 ಕೋಟಿಯಷ್ಟು ಹಣಕಾಸಿನ ನೆರವು ನೀಡಿದೆ ಎಂದು ಸಚಿವರ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಬಾಕಿ ಹಣ ಏಕೆ ಮಹತ್ವದ್ದು?
₹5,651 ಕೋಟಿ ಎಂಬುದು ಸಣ್ಣ ಮೊತ್ತವಲ್ಲ. ಈ ಮೊತ್ತ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಬಾಕಿ ಉಳಿದರೆ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ಬಂಡವಾಳದ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡ ಉಂಟಾಗಬಹುದು. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರದಿಗಳು ಬಾಕಿ ಮರುಪಾವತಿಯಿಂದ ಡೀಸೆಲ್, ಬಿಡಿಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ವೇತನ ಪಾವತಿಗಳಂತಹ ಖರ್ಚುಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಆತಂಕವನ್ನೂ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿವೆ.
ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು: ₹5,651 ಕೋಟಿ ಬಾಕಿಯಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆಯಿಂದಲೇ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮಗಳಿಗೆ ಉಂಟಾದ ‘ನಷ್ಟ’ ಎಂದು ಸಮೀಕರಿಸುವುದು ಸರಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಬಾಕಿ ಎನ್ನುವುದು ಸರ್ಕಾರವು ನಿಗಮಗಳಿಗೆ ಮರುಪಾವತಿಸಬೇಕಿರುವ ಮೊತ್ತ. ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮಗಳ ಒಟ್ಟಾರೆ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯ ಮೇಲೆ ಇಂಧನ ವೆಚ್ಚ, ವೇತನ, ಸಾಲ, ನಿರ್ವಹಣೆ, ಇತರ ರಿಯಾಯಿತಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಆದಾಯ-ವೆಚ್ಚ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಅಂಶಗಳು ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ.
ಡಿಜಿಟಲ್ ದಾಖಲೆ ಮೂಲಕ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಕ್ಕೆ ಹೊಸ ವ್ಯವಸ್ಥೆ
ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆದಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಯಾಣಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ನಿಖರವಾಗಿ ದಾಖಲಿಸಲು ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಟಿಕೆಟಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ತರಲು ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ ಮುಂದಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಶಕ್ತಿ ಪ್ರಯಾಣದ ನಿಗಮ, ಮಾರ್ಗ, ಸೇವೆ, ಟ್ರಿಪ್, ಡಿಪೋ, ವಾಹನ, ಟಿಕೆಟ್ ಸಾಧನ, GPS ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಪ್ರಯಾಣದ ಅಂದಾಜು ಟಿಕೆಟ್ ಮೌಲ್ಯ ಮುಂತಾದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವಿದೆ.
ಇಂತಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಎಷ್ಟು ಉಚಿತ ಪ್ರಯಾಣ ನಡೆದಿದೆ, ಯಾವ ನಿಗಮಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟು ಮರುಪಾವತಿ ಬರಬೇಕು ಮತ್ತು ಯಾವ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಪ್ರಯಾಣವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಪಾರದರ್ಶಕವಾಗಿ ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಬಹುದು.
ಮುಂದೆ ಎದುರಾಗುವ ಪ್ರಶ್ನೆ ಏನು?
ಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆಯಿಂದ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ದೊರೆಯುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಯೋಜನ ಮತ್ತು ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮಗಳ ಹಣಕಾಸಿನ ಸ್ಥಿತಿ—ಇವೆರಡನ್ನೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ನೋಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಯೋಜನೆಯ ಬಳಕೆ ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ ಸರ್ಕಾರದ ಮರುಪಾವತಿ ಬಾಧ್ಯತೆಯೂ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ನಿಗಮಗಳಿಗೆ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಹಣ ದೊರೆಯದಿದ್ದರೆ ಅವುಗಳ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡ ಹೆಚ್ಚಾಗಬಹುದು.
ಹೀಗಾಗಿ ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಶ್ನೆ ‘ಉಚಿತ ಪ್ರಯಾಣ ಇರಬೇಕೇ ಬೇಡವೇ?’ ಎಂಬುದಕ್ಕಿಂತ, ‘ಉಚಿತ ಪ್ರಯಾಣದ ಸಂಪೂರ್ಣ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಯಾವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಯಾವ ಪಾರದರ್ಶಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ಸರ್ಕಾರ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮಗಳಿಗೆ ಮರುಪಾವತಿ ಮಾಡಬೇಕು?’ ಎಂಬುದಾಗಿದೆ.
ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಾರಿಗೆ ಸೌಲಭ್ಯ ನೀಡುವ ಯೋಜನೆ ಮುಂದುವರಿಯಬೇಕಾದರೆ ಅದರ ಹಣಕಾಸು ಮಾದರಿಯೂ ಸುಸ್ಥಿರವಾಗಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ₹5,651 ಕೋಟಿ ಬಾಕಿ ಎಂಬ ಅಂಕಿಅಂಶ ಈ ಹಣಕಾಸು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ ತಂದಿದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ‘ಉಚಿತ’ವಾಗಿರುವ ಸೇವೆಯ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಸರ್ಕಾರದ ಬಜೆಟ್ ಮೂಲಕವೇ ಭರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ, ಬಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವಾಗ ಹಣ ಪಾವತಿಸದಿದ್ದರೂ, ಆ ಸೇವೆಯ ವೆಚ್ಚ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಣಕಾಸಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ಪಾವತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.
