ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ "ಸೂರ್ಯ ಮುಳುಗದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ" ಎಂದು ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಇಂತಹ ಬಲಿಷ್ಠ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೂ ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸ್ಥಳೀಯ ಉದ್ಯಮಿಯೊಬ್ಬರಿಂದ ಸಾಲ ಪಡೆಯುವ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಇತ್ತು ಎಂಬ ಅಚ್ಚರಿಯ ಸಂಗತಿ ಈಗ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿದೆ. ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಭೋಪಾಲ್ ಮತ್ತು ಸೆಹೋರ್ ಭಾಗದ ಶ್ರೀಮಂತ ಉದ್ಯಮಿಯೊಬ್ಬರು ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ನೀಡಿದ್ದ ಸಾಲವನ್ನು ವಾಪಸ್ ಪಡೆಯಲು ಅವರ ಮೊಮ್ಮಗ ಈಗ ಕಾನೂನು ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಸಜ್ಜಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ಈ ಕಥೆ ಆರಂಭವಾಗುವುದು ಸುಮಾರು 109 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ, ಅಂದರೆ 1917ರಲ್ಲಿ. ಆಗ ಮೊದಲ ಮಹಾಯುದ್ಧ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಸಮಯವದು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರವು ಯುದ್ಧದ ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ಭರಿಸಲು ಮತ್ತು ಆಡಳಿತವನ್ನು ಸುಗಮವಾಗಿ ನಡೆಸಲು ಹಣದ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಭೋಪಾಲ್ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಿ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮಂತ ಉದ್ಯಮಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ ಸೇಥ್ ಜುಮ್ಮಲಾಲ್ ರುಥಿಯಾ ಅವರಿಂದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರವು 35,000 ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು ಸಾಲವಾಗಿ ಪಡೆದಿತ್ತು. ಅಂದಿನ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಈ ಮೊತ್ತವು ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿತ್ತು. ಈ ಹಣವನ್ನು 'ಯುದ್ಧ ಸಾಲ' (War Loan) ಎಂದು ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿತ್ತು.
ಸೇಥ್ ಜುಮ್ಮಲಾಲ್ ಅವರು ಸಾಲ ನೀಡಿದ 20 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಅಂದರೆ 1937ರಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಈ ವಿಷಯವು ಮರೆತುಹೋಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಜುಮ್ಮಲಾಲ್ ಅವರ ಮೊಮ್ಮಗ ವಿವೇಕ್ ರುಥಿಯಾ ಅವರಿಗೆ ತಮ್ಮ ತಂದೆಯ ಮರಣದ ನಂತರ ಹಳೆಯ ಕಾಗದಪತ್ರಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವಾಗ ಈ ಸಾಲಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ದಾಖಲೆಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗಿವೆ. ಈ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಕಂಡ ವಿವೇಕ್, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಸಾಲ ಮರುಪಾವತಿ ಕೋರಿ ಲೀಗಲ್ ನೋಟಿಸ್ ನೀಡಲು ಸಿದ್ಧತೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. "ನನ್ನ ಅಜ್ಜ ನೀಡಿದ ಸಾಲದ ಹಣ ಇದುವರೆಗೂ ಮರುಪಾವತಿಯಾಗಿಲ್ಲ, ಅದನ್ನು ಗೌರವಯುತವಾಗಿ ವಾಪಸ್ ಪಡೆಯುವುದು ನಮ್ಮ ಹಕ್ಕು" ಎಂದು ಅವರು ವಾದಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
1917ರಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ 35,000 ರೂಪಾಯಿಗಳ ಮೌಲ್ಯವು ಇಂದಿನ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ನೂರಾರು ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳಾಗುತ್ತದೆ. ವಿವೇಕ್ ರುಥಿಯಾ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಅಂದಿನ ಚಿನ್ನದ ಬೆಲೆ ಮತ್ತು ಇಂದಿನ ದರವನ್ನು ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಿದರೆ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರವು ನೀಡಬೇಕಾದ ಮೊತ್ತವು ಬೃಹತ್ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಸಾರ್ವಭೌಮ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ತಾವು ಹಿಂದೆ ಮಾಡಿದ ಸಾಲಗಳನ್ನು ತೀರಿಸುವ ಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನೂನಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇವರು ಈ ಹೋರಾಟವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಈ ಪ್ರಕರಣವು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮೆಟ್ಟಿಲೇರಿದರೆ, ಇದು ಒಂದು ಅಪರೂಪದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾನೂನು ಚರ್ಚೆಯಾಗಲಿದೆ.
ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ರುಥಿಯಾ ಕುಟುಂಬವು ಸೆಹೋರ್ ಮತ್ತು ಭೋಪಾಲ್ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಪ್ರಬಲವಾಗಿತ್ತೆಂದರೆ, ಇಂದಿಗೂ ಸೆಹೋರ್ನ ಶೇ. 20 ರಿಂದ 30 ರಷ್ಟು ಭೂಭಾಗವು ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇವರ ಒಡೆತನದಲ್ಲೇ ಇತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಈ ಕುಟುಂಬವು ಕೃಷಿ, ಹೋಟೆಲ್ ಉದ್ಯಮ ಮತ್ತು ರಿಯಲ್ ಎಸ್ಟೇಟ್ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಹಳೆಯ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ಕಾಲದ ಆಸ್ತಿ ವಿವಾದಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿದ್ದರೂ, ಈ ಪತ್ತೆಯಾದ 'ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಲದ ಪತ್ರ' ಮಾತ್ರ ಇಡೀ ದೇಶದ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿದೆ. ಬಲಿಷ್ಠ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವೊಂದು ಭಾರತೀಯ ಉದ್ಯಮಿಯ ಮುಂದೆ ಕೈಚಾಚಿದ್ದಕ್ಕೆ ಈ ದಾಖಲೆಗಳೇ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿವೆ. ಒಂದು ಶತಮಾನದ ನಂತರ ಹೊರಬಂದಿರುವ ಈ ದಾಖಲೆಗಳು ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಕಾಲದ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಮೇಲೆ ಹೊಸ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುತ್ತಿವೆ.
