ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಪುರಾತನ ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ. ಕೆಲವು ದೇವಾಲಯಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಭಕ್ತರಿಗೆ ತೆರೆದಿವೆ. ಆದರೆ ಕೆಲವು ದೇವಾಲಯಗಳು ಕಾಲ ಕಳೆದಂತೆ ಕಾಡು, ನೀರು, ಅವಶೇಷಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ನಡುವೆ ಮರೆಮಾಚಿಕೊಂಡಿವೆ. ಇಂತಹ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತೆ ಜನರ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಅವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕುತೂಹಲ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.
ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ನದಿಗಳು, ಜಲಾಶಯಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಡು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದ ಹಲವು ಹಳೆಯ ದೇವಾಲಯಗಳು ಜನರ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣದಂತಾಗಿವೆ. ನೀರಿನ ಮಟ್ಟ ಕಡಿಮೆಯಾದಾಗ ಅಥವಾ ಕಾಡಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಶೋಧನೆ ನಡೆದಾಗ ಇಂತಹ ಕೆಲವು ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತೆ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿವೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿಯೂ ಜಲಾಶಯಗಳ ನೀರು ಕಡಿಮೆಯಾದಾಗ ಹಳೆಯ ದೇವಾಲಯಗಳ ಅವಶೇಷಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಘಟನೆಗಳು ನಡೆದಿವೆ. ಕಬಿನಿ ಜಲಾಶಯದ ನೀರು ಇಳಿದಾಗ ಹಳೆಯ ದೇವಾಲಯಗಳ ಅವಶೇಷಗಳು, ವಿಗ್ರಹಗಳು ಮತ್ತು ಶಾಸನಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿರುವುದಾಗಿ ವರದಿಯಾಗಿದೆ.
ಇದೇ ರೀತಿ ದೇಶದ ಹಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಇತಿಹಾಸದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತೆ ಗಮನಕ್ಕೆ ಬಂದಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದೇವಾಲಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇಲ್ಲಿದೆ ಮಾಹಿತಿ.
ಸೋಮನಾಥ ದೇವಾಲಯ
ಗುಜರಾತ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸೋಮನಾಥ ದೇವಾಲಯವು ಭಾರತದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶಿವ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಶಿವನ 12 ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಮನಾಥವೂ ಒಂದು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯದ ಇತಿಹಾಸ ಹಲವು ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ.
ಸೋಮನಾಥ ದೇವಾಲಯವು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬಾರಿ ದಾಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಮೂಲ ಕಟ್ಟಡ ಹಲವು ಬಾರಿ ಹಾನಿಗೊಳಗಾದರೂ, ನಂತರ ಅದನ್ನು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಸೋಮನಾಥ ದೇವಾಲಯದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣ, ನಾಶ ಮತ್ತು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಾಣದ ಹಲವು ಹಂತಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.
ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರ ಸೋಮನಾಥ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಮತ್ತೆ ನಿರ್ಮಿಸುವ ಕೆಲಸ ನಡೆಯಿತು. ಹಳೆಯ ದಾಖಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ದೇವಾಲಯದ ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇಂದು ಸೋಮನಾಥ ದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ಯಾತ್ರಾ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.
ಈ ದೇವಾಲಯದ ಇತಿಹಾಸದಿಂದಾಗಿ ಇದನ್ನು ಕಣ್ಮರಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದ ದೇವಾಲಯಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಸೋಮನಾಥದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ‘ಮತ್ತೆ ಪತ್ತೆ’ಗಿಂತ ಹಲವು ಬಾರಿ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗಿ ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡ ದೇವಾಲಯ ಎನ್ನುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಸರಿಯಾದ ವಿವರಣೆ.
ಕೇದಾರನಾಥ ದೇವಾಲಯ
ಉತ್ತರಾಖಂಡದ ಹಿಮಾಲಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಕೇದಾರನಾಥ ದೇವಾಲಯವು ಶಿವನ ಪ್ರಮುಖ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಸುಮಾರು 3,500 ಮೀಟರ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಈ ದೇವಾಲಯ ತಲುಪುವುದು ಕೂಡ ಸುಲಭದ ಕೆಲಸವಲ್ಲ.
ಕೇದಾರನಾಥ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಪಾಂಡವರು ಮತ್ತು ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧವಿದೆ ಎಂಬ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಇತಿಹಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವು ಕಥೆಗಳು ಮತ್ತು ನಂಬಿಕೆಗಳು ಜನರಲ್ಲಿ ಇವೆ.
ಹಿಮಾಲಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹಿಮಪಾತ, ಭಾರಿ ಮಳೆ ಮತ್ತು ಭೂಕುಸಿತದಂತಹ ಪ್ರಕೃತಿ ಘಟನೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ. ಇವುಗಳಿಂದ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಯಾತ್ರಾ ಮಾರ್ಗಗಳು ಬಂದ್ ಆಗುತ್ತವೆ. 2013ರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಭೀಕರ ಪ್ರವಾಹದಿಂದ ಕೇದಾರನಾಥ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಹಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ದೇವಾಲಯದ ಮುಖ್ಯ ಕಟ್ಟಡ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿತ್ತು.
ಈ ಘಟನೆ ಬಳಿಕ ಕೇದಾರನಾಥ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಸುದ್ದಿಯಾಯಿತು. ಪ್ರಕೃತಿಯ ಕಠಿಣ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ನಡುವೆಯೂ ದೇವಾಲಯದ ಕಟ್ಟಡ ಉಳಿದಿರುವುದು ಜನರ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು.
ಅಂಕೋರ್ ವಾಟ್
ಭಾರತದ ಹೊರಗೆ ಇರುವ ಅಂಕೋರ್ ವಾಟ್ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೂ ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದೊಂದಿಗೆ ನಂಟಿದೆ. ಇದು ಕಾಂಬೋಡಿಯಾದಲ್ಲಿದ್ದು, ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಮಾರಕ ಸಂಕೀರ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.
12ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಖಮೇರ್ ರಾಜ ಸೂರ್ಯವರ್ಮನ್ II ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು ಎಂದು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಇದು ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯವಾಗಿತ್ತು.
ಕಾಲ ಕಳೆದಂತೆ ಖಮೇರ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ದುರ್ಬಲವಾಯಿತು. ಅಂಕೋರ್ ಪ್ರದೇಶದ ಹಲವು ಕಟ್ಟಡಗಳು ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದವು. ದಟ್ಟವಾದ ಕಾಡು ದೇವಾಲಯದ ಸುತ್ತ ಬೆಳೆದಿದ್ದರಿಂದ ಹೊರಗಿನ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು.
ನಂತರ 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧಕರು ಅಂಕೋರ್ ಪ್ರದೇಶದ ದೇವಾಲಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತೆ ಗಮನ ಹರಿಸಿದರು. ಅದರ ಬಳಿಕ ಅಂಕೋರ್ ವಾಟ್ ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರಮುಖ ಐತಿಹಾಸಿಕ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಯಿತು.
ಇಂದು ಅಂಕೋರ್ ವಾಟ್ ಕಾಂಬೋಡಿಯಾದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲಿನ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಮತ್ತು ಅದರ ದೊಡ್ಡ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತವೆ.
ಮಾರ್ತಾಂಡ ಸೂರ್ಯ ದೇವಾಲಯ
ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಅನಂತನಾಗ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಮಾರ್ತಾಂಡ ಸೂರ್ಯ ದೇವಾಲಯವು ಭಾರತದ ಪುರಾತನ ಸೂರ್ಯ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಕಾರ್ಕೋಟ ರಾಜವಂಶದ ರಾಜ ಲಲಿತಾದಿತ್ಯ ಮುಕ್ತಪಿದ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ.
ಸುಮಾರು 8ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಈ ದೇವಾಲಯವು ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ನಂತರದ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳಿಂದ ದೇವಾಲಯದ ಕಟ್ಟಡ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಯಿತು.
ಇಂದು ಇಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ದೇವಾಲಯದ ಬದಲಿಗೆ ಅದರ ಅವಶೇಷಗಳು ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿವೆ. ದೊಡ್ಡ ಕಲ್ಲಿನ ಕಂಬಗಳು, ಗೋಡೆಗಳ ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಗುರುತುಗಳು ಹಿಂದಿನ ಕಟ್ಟಡದ ವೈಭವವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.
ಮಾರ್ತಾಂಡ ಸೂರ್ಯ ದೇವಾಲಯದ ಅವಶೇಷಗಳು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಪುರಾತನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಯಲು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಇರುವವರು ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.
ನೀರಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮರೆಯಾದ ದೇವಾಲಯಗಳ ಕಥೆ
ದೇವಾಲಯಗಳು ಕಣ್ಮರೆಯಾಗಲು ಕೇವಲ ಯುದ್ಧ ಅಥವಾ ದಾಳಿಗಳೇ ಕಾರಣವಲ್ಲ. ಅಣೆಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಜಲಾಶಯಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದಿಂದ ಹಳೆಯ ಗ್ರಾಮಗಳು ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯಗಳು ನೀರಿನ ಅಡಿಗೆ ಹೋಗಿರುವ ಉದಾಹರಣೆಗಳೂ ಇವೆ.
ಕರ್ನಾಟಕದ ಕಬಿನಿ ಜಲಾಶಯದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಮಟ್ಟ ಕಡಿಮೆಯಾದಾಗ ಹಳೆಯ ಗ್ರಾಮಗಳ ದೇವಾಲಯಗಳ ಅವಶೇಷಗಳು ಮತ್ತೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಮಂಕಾಳಮ್ಮ ದೇವಿ ದೇಗುಲ, ಸಪ್ತಮಾತೃಕಾ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಭವಾನಿ ಶಂಕರ ದೇವಾಲಯದ ಅವಶೇಷಗಳು ನೀರು ಇಳಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.
ಹಿಡ್ಕಲ್ ಜಲಾಶಯದಲ್ಲೂ ನೀರು ಕಡಿಮೆಯಾದಾಗ ಹಳೆಯ ವಿಠ್ಠಲ ದೇವಾಲಯ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಘಟನೆ ನಡೆದಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯ ಹಲವು ವರ್ಷ ನೀರಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಅದರ ಕಲ್ಲಿನ ರಚನೆ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.
ಹೀಗಾಗಿ ಹಳೆಯ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಚಾರವಲ್ಲ. ಅವುಗಳ ಮೂಲಕ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ, ಗ್ರಾಮಗಳ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಜನರ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಸ್ಥಳಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ದಾಖಲೀಕರಣಕ್ಕೂ ಇವುಗಳು ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿವೆ.
