ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಕೋಪವೋ ಅಥವಾ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ವೈಫಲ್ಯವೋ - ಒಡಿಶಾ ಪ್ರವಾಹದ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿದ ಚರ್ಚೆ!!

ಒಡಿಶಾದ ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಚಂಡಮಾರುತ ಅರ್ನಬ್ ಬಳಿಕ ಸಂಭವಿಸಿದ ಭೀಕರ ಪ್ರವಾಹವು ಈಗ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಪ್ರವಾಹದಿಂದ ಸಾವಿರಾರು ಜನರು ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿದ್ದು, ಜಲಾಶಯಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಲೋಪವಾಗಿದೆಯೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಎದ್ದಿವೆ. ಚಂಡಮಾರುತಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ಹವಾಮಾನ ಇಲಾಖೆ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಿದ್ದರೂ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಅಗತ್ಯ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಮಾಜಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಆರೋಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ, ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ಈ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿದ್ದು, ಅಸಾಧಾರಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಳೆಯೇ ಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ.

ಭಾರೀ ಮಳೆಯಿಂದ ಉಕ್ಕಿ ಹರಿದ ನದಿ

ಅಕ್ಟೋಬರ್ 27ರಿಂದ 29ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ 338.74 ಮಿಲಿಮೀಟರ್ ಮಳೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಅಕ್ಟೋಬರ್ ತಿಂಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಳೆ ಪ್ರಮಾಣವಾದ 187.9 ಮಿಲಿಮೀಟರ್‌ಗಿಂತ ಸುಮಾರು ಶೇ.80ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪಾತ್ರಾಪುರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ದಿನ 546 ಮಿಲಿಮೀಟರ್ ಮಳೆಯಾಗಿದ್ದು, ಹಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿಯಾದ ಮಳೆ ದಾಖಲಾಗಿದೆ.

ಪೂರ್ವ ಘಟ್ಟಗಳ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಮಳೆನೀರು ವೇಗವಾಗಿ ಕೆಳಭಾಗಕ್ಕೆ ಹರಿದು ಬಂದ ಪರಿಣಾಮ ರುಷಿಕುಲ್ಯಾ ನದಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಉಪನದಿಗಳಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಮಟ್ಟ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 29ರಂದು ರುಷಿಕುಲ್ಯಾ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ 6,908 ಘನ ಮೀಟರ್ ನೀರು ಹರಿದಿದೆ. ಆದರೆ ನದಿಯ ಅಂದಾಜು ನೀರು ಸಾಗಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಪ್ರತಿ ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ 3,500 ಘನ ಮೀಟರ್ ಮಾತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಇದರಿಂದ ನದಿ ಉಕ್ಕಿ ಹರಿದು ಹಲವು ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಜಲಾವೃತಗೊಂಡಿವೆ. ಸುಮಾರು 1.5 ಲಕ್ಷ ಜನರು ಪ್ರವಾಹದ ಪರಿಣಾಮ ಎದುರಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಹಾನಿಯ ಅಂತಿಮ ಅಂದಾಜು ಇನ್ನೂ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿಲ್ಲ.

ಜಲಾಶಯಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ ಬಗ್ಗೆ ಆರೋಪ

ಪ್ರವಾಹದ ಬಳಿಕ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಹಾಗೂ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕ ನವೀನ್ ಪಟ್ನಾಯಕ್ ಅವರು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ಅನಾಹುತ ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿರುವ ಅವರು, ಮಳೆನೀರಿನ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ತ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಸುರೇಶ್ ಮೊಹಾಪಾತ್ರ ಕೂಡ ಜಲಾಶಯಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ ಕುರಿತು ಅನುಮಾನ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹವಾಮಾನ ಇಲಾಖೆ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 23ರಿಂದಲೇ ಹವಾಮಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಿತ್ತು. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 28ಕ್ಕೆ ಕೆಂಪು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯನ್ನೂ ಪ್ರಕಟಿಸಿತ್ತು. ಹೀಗಿದ್ದರೂ ಭಾರೀ ಮಳೆಯ ಮುನ್ನ ಜಲಾಶಯಗಳಲ್ಲಿನ ನೀರಿನ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ, ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮಳೆನೀರು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಸ್ಥಳಾವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಬೇಕಿತ್ತು ಎಂಬುದು ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ.

2013ರಲ್ಲಿ ಫೈಲಿನ್ ಚಂಡಮಾರುತದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆಯಾಗಿ ಕೆಲವು ಜಲಾಶಯಗಳ ನೀರಿನ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಸುಮಾರು ಶೇ.50ಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಅವರು ಉದಾಹರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಬಾರಿ ಕೆಲವು ಜಲಾಶಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಳೆಯ ಮುನ್ನ ಶೇ.65ರಿಂದ ಶೇ.80ರವರೆಗೆ ನೀರು ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಅವರು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಸರ್ಕಾರದ ಸ್ಪಷ್ಟನೆ ಏನು

ಆದರೆ, ಒಡಿಶಾ ಸರ್ಕಾರ ಈ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ. ಜಲಾಶಯಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ನಡೆದಿಲ್ಲ. ಅಸಾಧಾರಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಳೆಯೇ ಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣ ಎಂದು ಸರ್ಕಾರದ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಅನು ಗರ್ಗ್ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಕಾರ, ಚಂಡಮಾರುತದ ಮುನ್ನ ಹತ್ತು ಜಲಾಶಯಗಳಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಸಂಗ್ರಹ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೂ ಅಲ್ಪಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸುರಿದ ಭಾರೀ ಮಳೆಯಿಂದ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಹರಿವು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು.

ರುಷಿಕುಲ್ಯಾ ಮತ್ತು ಬಹುದಾ ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಒಟ್ಟು ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶ ಸುಮಾರು 9,800 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಇದೆ. ಆದರೆ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಕೇವಲ 880 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಭಾಗದ ನೀರು ಮಾತ್ರ ಜಲಾಶಯಗಳಿಗೆ ಹರಿದು ಬರುತ್ತದೆ. ಉಳಿದ ಸುಮಾರು ಶೇ.90ರಷ್ಟು ನೀರು ನೇರವಾಗಿ ನದಿಗಳಿಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಜಲಾಶಯಗಳಲ್ಲಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ನೀರು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದ್ದರೂ ಪ್ರವಾಹದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಎಂಬುದು ಸರ್ಕಾರದ ವಾದವಾಗಿದೆ.

ಭವಿಷ್ಯದ ಪ್ರವಾಹ ತಡೆಗೆ ತಜ್ಞರ ಸಲಹೆ

ಈ ಘಟನೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಎಂದು ತಜ್ಞರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಹವಾಮಾನ ಇಲಾಖೆ, ಜಲಸಂಪನ್ಮೂಲ ಇಲಾಖೆ ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾಡಳಿತದ ನಡುವೆ ಉತ್ತಮ ಸಮನ್ವಯ ಇರಬೇಕು. ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಾಗುವ ಹವಾಮಾನ ಮುನ್ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಅಗತ್ಯ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂದು ಅವರು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.

ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮಳೆನೀರನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವ ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವುದು, ನದಿಗಳಲ್ಲಿನ ಹೂಳು ತೆರವುಗೊಳಿಸುವುದು ಮತ್ತು ನೀರು ಸರಾಗವಾಗಿ ಹರಿಯಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕಲ್ಪಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಬೇಕು. ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಮಳೆಯಿಂದ ಭೂಕುಸಿತ ಸಂಭವಿಸುವ ಅಪಾಯವಿರುವುದರಿಂದ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.

ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಗಂಜಾಂ ಪ್ರವಾಹವು ಒಡಿಶಾದ ಜಲಾಶಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ಸಿದ್ಧತೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದೆ. ಅಸಾಧಾರಣ ಮಳೆಯೇ ಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೇ ಅಥವಾ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದರೆ ಹಾನಿಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದಿತ್ತೇ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಸಮಗ್ರ ತಾಂತ್ರಿಕ ಪರಿಶೀಲನೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಮಳೆಯ ಪ್ರಮಾಣ, ಜಲಾಶಯಗಳಿಗೆ ಬಂದ ನೀರಿನ ಹರಿವು, ನೀರು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ ಸಮಯ ಮತ್ತು ನದಿಗಳ ನೀರಿನ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ ಬಳಿಕವೇ ಈ ಕುರಿತು ಸ್ಪಷ್ಟ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಬರಲು ಸಾಧ್ಯ.