ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವೀರರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಣವನ್ನೇ ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಅಂತಹ ಮಹನೀಯರಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕಿತ್ತೂರು ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ ಅವರ ಹೆಸರು ಅತ್ಯಂತ ಗೌರವದಿಂದ ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಅನ್ಯಾಯದ ವಿರುದ್ಧ ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಹೋರಾಡಿದ ಅವರು, ಭಾರತದ ಆರಂಭಿಕ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿರೋಧಿ ಸಶಸ್ತ್ರ ಹೋರಾಟಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ ವೀರ ಮಹಿಳೆ.
ಇಂದು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 23ರಂದು ಅವರ ಜಯಂತಿಯನ್ನು ಆಚರಿಸುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಅವರ ಜೀವನದ ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆಗಳು, ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧದ ಹೋರಾಟ ಮತ್ತು ಅವರ ತ್ಯಾಗವನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಕನ್ನಡಿಗನಿಗೂ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಸಂಗತಿಯಾಗಿದೆ.
ಜನನ ಮತ್ತು ಬಾಲ್ಯ
ಕಿತ್ತೂರು ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ ಅವರು 1778ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 23ರಂದು ಇಂದಿನ ಕರ್ನಾಟಕದ ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಾಕತಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೇ ಧೈರ್ಯ, ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ ಮತ್ತು ಸಾಹಸ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಅವರು, ಕುದುರೆ ಸವಾರಿ, ಕತ್ತಿವರಸೆ ಮತ್ತು ಬಿಲ್ಲುಗಾರಿಕೆಯಂತಹ ಕೌಶಲ್ಯಗಳನ್ನು ಕಲಿತಿದ್ದರು ಎಂಬುದು ಅವರ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.
ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮನೆ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತರಾಗಿರಬೇಕೆಂಬ ಸಾಮಾಜಿಕ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಚೆನ್ನಮ್ಮ ಅವರು ಆ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ಮೀರಿ, ಯುದ್ಧಕಲೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದ ವಿಚಾರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ತಮ್ಮ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು.
ಅವರ ಬಾಲ್ಯದ ಈ ಗುಣಗಳೇ ಮುಂದೆ ಕಿತ್ತೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸಂಕಷ್ಟದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಧೈರ್ಯದಿಂದ ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದವು.
ಕಿತ್ತೂರಿನ ರಾಣಿಯಾದ ಚೆನ್ನಮ್ಮ
ಚೆನ್ನಮ್ಮ ಅವರು ಕಿತ್ತೂರಿನ ಅರಸ ಮಲ್ಲಸರ್ಜ ದೇಸಾಯಿ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದ ನಂತರ ಕಿತ್ತೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ರಾಜಮನೆತನದ ಭಾಗವಾದರು. ಕಿತ್ತೂರು ಇಂದಿನ ಕರ್ನಾಟಕದ ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು, ತನ್ನದೇ ಆದ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.
ಪತಿಯ ಮರಣದ ನಂತರ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ದುಃಖದ ಘಟನೆಗಳ ನಡುವೆ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ದೊಡ್ಡ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ ಅವರ ಮೇಲೆ ಬಂತು.
ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತ, ಪ್ರಜೆಗಳ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸ್ವತಂತ್ರ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಗುರಿಯಾಯಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷರು ಕಿತ್ತೂರಿನ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಮಾಡಲು ಮುಂದಾದಾಗ ಅವರು ಅದನ್ನು ಸುಮ್ಮನೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ.
ಬ್ರಿಟಿಷರೊಂದಿಗೆ ಸಂಘರ್ಷಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೇನು?
ಕಿತ್ತೂರು ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ ಅವರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ತಿರುವು ಬಂದಿದ್ದು ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರದ ವಿವಾದದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ.
ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಸಹಜ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯ ಸಮಸ್ಯೆ ಎದುರಾದಾಗ ಶಿವಲಿಂಗಪ್ಪ ಎಂಬ ಬಾಲಕನನ್ನು ದತ್ತು ಪಡೆದು ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಈ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು.
ಇದರಿಂದ ಕಿತ್ತೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಆಡಳಿತದ ಬಗ್ಗೆ ಗಂಭೀರ ಸಂಘರ್ಷ ಉಂಟಾಯಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷರ ಉದ್ದೇಶ ಕಿತ್ತೂರಿನ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವುದಾಗಿದೆ ಎಂದು ಚೆನ್ನಮ್ಮ ಅವರು ಭಾವಿಸಿದರು. ತಮ್ಮ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಡಲು ಅವರು ಸಿದ್ಧರಿರಲಿಲ್ಲ.
ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಂಶವನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು: ಈ ಘಟನೆಯನ್ನು ಹಲವು ಲೇಖನಗಳು ಬ್ರಿಟಿಷರ 'ದತ್ತು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಹಕ್ಕಿಲ್ಲ' ಎಂಬ ನೀತಿ ಅಥವಾ ಡಾಕ್ಟ್ರಿನ್ ಆಫ್ ಲ್ಯಾಪ್ಸ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ವಿವರಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಲಾರ್ಡ್ ಡಾಲ್ಹೌಸಿಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಅಧಿಕೃತ ಡಾಕ್ಟ್ರಿನ್ ಆಫ್ ಲ್ಯಾಪ್ಸ್ ನೀತಿ ನಂತರದ ಅವಧಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದು. ಆದ್ದರಿಂದ 1824ರ ಕಿತ್ತೂರು ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರದ ವಿವಾದ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷರ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದ ವಿರುದ್ಧದ ಹೋರಾಟವೆಂದು ವಿವರಿಸುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ತ.
1824ರ ಕಿತ್ತೂರು ಯುದ್ಧ: ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ಎದುರೇಟು
1824ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಕಿತ್ತೂರಿನ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಮುಂದಾದಾಗ, ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ ಅವರು ಸಶಸ್ತ್ರ ಪ್ರತಿರೋಧಕ್ಕೆ ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು.
ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1824ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೊದಲ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಘರ್ಷದಲ್ಲಿ ಕಿತ್ತೂರಿನ ಸೈನಿಕರು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿದರು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಸೇಂಟ್ ಜಾನ್ ಠಾಕರೆ ಈ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು. ಬ್ರಿಟಿಷರ ಇಬ್ಬರು ಅಧಿಕಾರಿಗಳಾದ ವಾಲ್ಟರ್ ಎಲಿಯಟ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟೀವನ್ಸನ್ ಅವರನ್ನು ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು.
ಇದು ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಹೊಡೆತವಾಗಿತ್ತು. ತಮ್ಮ ಸೈನಿಕ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದ ಬಲದಿಂದ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದ ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ಕಿತ್ತೂರಿನ ಪ್ರತಿರೋಧ ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲಾಯಿತು.
ಆರಂಭಿಕ ಯಶಸ್ಸಿನ ನಂತರವೂ ಸಂಘರ್ಷ ಮುಗಿಯಲಿಲ್ಲ. ಬ್ರಿಟಿಷರು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸೈನಿಕ ಬಲದೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದರು. ಕಿತ್ತೂರಿನ ಸೈನಿಕರು ಶೌರ್ಯದಿಂದ ಹೋರಾಡಿದರೂ, ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಸೈನಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿನ ಅಂತರದಿಂದಾಗಿ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಮೇಲುಗೈ ಸಾಧಿಸಿದರು.
ಸಂಗೊಳ್ಳಿ ರಾಯಣ್ಣ ಸೇರಿದಂತೆ ವೀರರ ಸಹಕಾರ
ಕಿತ್ತೂರು ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ ಅವರ ಹೋರಾಟವನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಸಂಗೊಳ್ಳಿ ರಾಯಣ್ಣ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನೂ ಮರೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ರಾಯಣ್ಣ ಅವರು ಕಿತ್ತೂರಿನ ಹೋರಾಟದ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ವೀರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು.
ಚೆನ್ನಮ್ಮ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಗುರುಸಿದ್ದಪ್ಪ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಯೋಧರು ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧದ ಪ್ರತಿರೋಧದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ಈ ಹೋರಾಟವು ಒಬ್ಬ ರಾಣಿಯ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಾಹಸ ಮಾತ್ರವಾಗಿರದೆ, ತಮ್ಮ ನಾಡಿನ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಕಾಪಾಡಲು ಮುಂದಾದ ಅನೇಕ ಜನರ ಸಾಮೂಹಿಕ ಪ್ರಯತ್ನವೂ ಆಗಿತ್ತು.
ಸಂಗೊಳ್ಳಿ ರಾಯಣ್ಣ ಅವರು ನಂತರವೂ ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಟ ಮುಂದುವರಿಸಿ ಕಿತ್ತೂರಿನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಆಶಯವನ್ನು ಜೀವಂತವಾಗಿರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಹೀಗಾಗಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ ಮತ್ತು ರಾಯಣ್ಣ ಅವರ ಹೆಸರುಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದ ಜನಪದ ಕಥೆಗಳು, ಹಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮರಣೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ.
ಸೆರೆವಾಸ ಮತ್ತು ಕೊನೆಯ ದಿನಗಳು
ಬ್ರಿಟಿಷರು ಕಿತ್ತೂರಿನ ಮೇಲೆ ಮತ್ತೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದ ನಂತರ ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ ಅವರನ್ನು ಬಂಧಿಸಿ ಬೈಲಹೊಂಗಲದ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಸೆರೆವಾಸದಲ್ಲಿಟ್ಟರು.
ತಮ್ಮ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಕಾಪಾಡಲು ಹೋರಾಡಿದ ವೀರರಾಣಿ ಕೊನೆಗೆ ಸೆರೆಮನೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಜೀವನದ ಅಂತ್ಯ ಕಂಡರು. 1829ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 21ರಂದು ಅವರು ನಿಧನರಾದರು.
ಆದರೆ ಅವರ ಹೋರಾಟದ ಕಥೆ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಮುಗಿಯಲಿಲ್ಲ. ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧದ ಅವರ ಪ್ರತಿರೋಧವು ಮುಂದಿನ ತಲೆಮಾರುಗಳಿಗೆ ಧೈರ್ಯ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಭಿಮಾನದ ಸಂದೇಶವನ್ನು ನೀಡಿತು. ಸೋಲು ಎದುರಾದರೂ ಅನ್ಯಾಯದ ಮುಂದೆ ತಲೆಬಾಗದ ಅವರ ನಿಲುವು ಇಂದಿಗೂ ಜನರಿಗೆ ಪ್ರೇರಣೆಯಾಗಿದೆ.
ಕಿತ್ತೂರು ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ ಅವರ ಸ್ಮರಣೆ ಇಂದಿಗೂ ಏಕೆ ಮುಖ್ಯ?
ಕಿತ್ತೂರು ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ ಅವರು ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಭಾರತದ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ವಿರೋಧಿ ಹೋರಾಟದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿಯೂ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಥಾನ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. 1857ರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಿಪಾಯಿ ದಂಗೆಯ ಹಲವು ದಶಕಗಳ ಮೊದಲೇ ಅವರು ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ಸಶಸ್ತ್ರ ಹೋರಾಟ ನಡೆಸಿದ್ದರು.
ಅವರ ಜೀವನವು ಮಹಿಳೆಯರ ನಾಯಕತ್ವ, ಸ್ವಾಭಿಮಾನ, ರಾಜಕೀಯ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಅನ್ಯಾಯದ ವಿರುದ್ಧದ ಪ್ರತಿರೋಧದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.
2007ರಲ್ಲಿ ನವದೆಹಲಿಯ ಸಂಸತ್ ಭವನದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ ಅವರ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಅವರ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿಯೂ ಗೌರವಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಕಿತ್ತೂರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಕಿತ್ತೂರು ಉತ್ಸವದ ಮೂಲಕವೂ ಅವರ ಸಾಹಸ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಸಮಾರೋಪ
ಕಿತ್ತೂರು ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ ಅವರ ಜೀವನ ನಮಗೆ ನೀಡುವ ಸಂದೇಶ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ: ಅಧಿಕಾರ ಎಷ್ಟೇ ಬಲಶಾಲಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ನ್ಯಾಯ, ಸ್ವಾಭಿಮಾನ ಮತ್ತು ಹಕ್ಕುಗಳಿಗಾಗಿ ಧೈರ್ಯದಿಂದ ನಿಲ್ಲಬೇಕು.
ತಮ್ಮ ನಾಡಿನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಗೌರವವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹೋರಾಡಿದ ಈ ವೀರರಾಣಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಸಂಕೇತ. ಅವರ ಜಯಂತಿಯಂದು ಅವರ ಸಾಹಸಗಾಥೆಯನ್ನು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಪರಿಚಯಿಸುವುದು ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ.
Comments
Leave a Comment