ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮಗುವಿಗೂ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಿಗಬೇಕು ಎಂಬ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಸರ್ಕಾರ ಹಲವು ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿದೆ. ಉಚಿತ ಶಿಕ್ಷಣ, ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಬಿಸಿಯೂಟ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನ, ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕ ವಿತರಣೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಆದರೂ 8ನೇ ತರಗತಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ ಅನೇಕ ಮಕ್ಕಳು ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದೆ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸದಿಂದ ದೂರವಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಶಾಲೆಗೆ ದಾಖಲಾಗುವ ಮಕ್ಕಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಉತ್ತಮವಾಗಿದ್ದರೂ, ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ಹಂತಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದಾಗ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಹಾಜರಾತಿ ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ತರಗತಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆಯುವ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕುಸಿತ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದೆ. ಬಡತನ, ಕುಟುಂಬದ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ, ಶಾಲೆಗಳ ದೂರ, ಬಾಲಕಿಯರ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಹಾಗೂ ಕಲಿಕೆಯಲ್ಲಿನ ತೊಂದರೆಗಳು ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳಾಗಿವೆ.
1. ಭಾರತದ ಶಾಲಾ ಡ್ರಾಪ್‌ಔಟ್ ಪ್ರಮಾಣ ಏನು ಹೇಳುತ್ತದೆ?
ಕೇಂದ್ರ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವಾಲಯದ UDISE+ 2024-25 ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿನ ಶಾಲಾ ಡ್ರಾಪ್‌ಔಟ್ ಪ್ರಮಾಣ ಹೀಗಿದೆ:
- ಭಾರತದ ಶಾಲಾ ಡ್ರಾಪ್‌ಔಟ್ ಪ್ರಮಾಣ – 2024-25 ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಹಂತ (1–5ನೇ ತರಗತಿ)0.3%
- ಉನ್ನತ ಪ್ರಾಥಮಿಕ (6–8ನೇ ತರಗತಿ)3.5%
- ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ಹಂತ (9–10ನೇ ತರಗತಿ) 11.5%
ಈ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣದ ಹಂತ ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ ಡ್ರಾಪ್‌ಔಟ್ ಸಮಸ್ಯೆಯೂ ಗಂಭೀರವಾಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ 9 ಮತ್ತು 10ನೇ ತರಗತಿಗಳ ಹಂತದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಶಿಕ್ಷಣದಿಂದ ಹೊರಗುಳಿಯುತ್ತಿರುವುದು ಆತಂಕಕಾರಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗಿದೆ.
NITI ಆಯೋಗದ 2026ರ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ, 8ನೇ ತರಗತಿಯಿಂದ 9ನೇ ತರಗತಿಗೆ ಸಾಗುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಒಟ್ಟು ಪರಿವರ್ತನಾ ಪ್ರಮಾಣ ಶೇ.86.6ರಷ್ಟಿದೆ. ಅಂದರೆ ಮುಂದಿನ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಹಂತಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಅಂತರವಿದೆ.
2. 8ನೇ ತರಗತಿ ನಂತರ ಮಕ್ಕಳು ಶಾಲೆ ಬಿಡಲು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳು
- ಬಡತನ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ಆರ್ಥಿಕ ಸಮಸ್ಯೆ -ಶಾಲೆ ಬಿಡಲು ಆರ್ಥಿಕ ಸಮಸ್ಯೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಉಚಿತ ಶಿಕ್ಷಣ ದೊರೆಯುತ್ತಿದ್ದರೂ ಸಮವಸ್ತ್ರ, ಸಾರಿಗೆ, ಪುಸ್ತಕಗಳು, ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಕಲಿಕಾ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಕುಟುಂಬಗಳು ಹಣ ಖರ್ಚು ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಬಡ ಕುಟುಂಬಗಳ ಮಕ್ಕಳು ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ಹಂತಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮುಂದುವರಿಸಲು ಆರ್ಥಿಕ ತೊಂದರೆ ಎದುರಿಸುತ್ತಾರೆ.
- ಬಾಲಕಾರ್ಮಿಕತೆ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ಜವಾಬ್ದಾರಿ - ಕೆಲವು ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಶಾಲೆಗೆ ಕಳುಹಿಸುವ ಬದಲು ಕುಟುಂಬದ ಆದಾಯಕ್ಕೆ ನೆರವಾಗುವಂತೆ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಕೆಲಸ, ಸಣ್ಣ ಉದ್ಯೋಗಗಳು ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ವ್ಯಾಪಾರಗಳಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳು ತೊಡಗಿಕೊಳ್ಳುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯೂ ಇದೆ. ಇದರಿಂದ ಅವರ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗುತ್ತದೆ.
- ಬಾಲಕಿಯರ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಎದುರಾಗುವ ಸವಾಲುಗಳು - 8ನೇ ತರಗತಿಯ ನಂತರ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಎದುರಾಗುತ್ತವೆ. ಶಾಲೆ ದೂರದಲ್ಲಿರುವುದು, ಸುರಕ್ಷಿತ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕೊರತೆ, ಮನೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು, ಸಾಮಾಜಿಕ ನಿರ್ಬಂಧಗಳು ಮತ್ತು ಬಾಲ್ಯವಿವಾಹದ ಒತ್ತಡ ಕೆಲವು ಬಾಲಕಿಯರ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಗಳು ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದರೆ ಪೋಷಕರು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳನ್ನು ಮುಂದಿನ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಲು ಹಿಂಜರಿಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯೂ ಇದೆ.
- ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಗಳ ಕೊರತೆ - ಅನೇಕ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳಿದ್ದರೂ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಗಳು ಇರುವುದಿಲ್ಲ. 8ನೇ ತರಗತಿ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಮಕ್ಕಳು ಬೇರೆ ಗ್ರಾಮ ಅಥವಾ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ತೆರಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
ಇದರಿಂದ ಸಾರಿಗೆ ವೆಚ್ಚ ಹೆಚ್ಚಾಗುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಯಾಣದ ಸಮಯವೂ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದೂರದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಇದು ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲಾಗಿದೆ.
NITI ಆಯೋಗದ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ದೇಶದ ಒಟ್ಟು ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಶೇ.5ರಷ್ಟು ಶಾಲೆಗಳು ಮಾತ್ರ 1ರಿಂದ 12ನೇ ತರಗತಿವರೆಗೆ ನಿರಂತರ ಶಿಕ್ಷಣದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹೊಂದಿವೆ. ಶಾಲೆಗಳ ನಡುವಿನ ಈ ಅಂತರವೂ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಮುಂದುವರಿದ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗುತ್ತಿದೆ.
- ಕಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದುಳಿಯುವುದು - ಕೆಲವು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಗಣಿತ, ವಿಜ್ಞಾನ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮತ್ತು ಇತರ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಕಷ್ಟಪಡುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಮೂಲಭೂತ ಕಲಿಕಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಉತ್ತಮವಾಗಿರದಿದ್ದರೆ ಮುಂದಿನ ತರಗತಿಗಳ ಪಠ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗಬಹುದು. ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಅಂಕಗಳು, ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸದ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕರಿಂದ ಸೂಕ್ತ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಸಿಗದಿರುವುದು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸದ ಆಸಕ್ತಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಲು ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು.
- ವಲಸೆ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ಸ್ಥಳಾಂತರ -ಕೆಲವು ಕುಟುಂಬಗಳು ಉದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದು ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣ, ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ದಿನಗೂಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಕುಟುಂಬಗಳ ಮಕ್ಕಳು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಶಾಲೆ ಬದಲಾಯಿಸಬೇಕಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಎದುರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೊಸ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶ, ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಪಠ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳಲು ಕಷ್ಟವಾಗುವುದರಿಂದ ಶಿಕ್ಷಣ ಮೊಟಕುಗೊಳ್ಳಬಹುದು.
- ಶಾಲೆಯ ವಾತಾವರಣ ಮತ್ತು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳ ಕೊರತೆ - ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಕರ ಕೊರತೆ, ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಶೌಚಾಲಯಗಳ ಅಭಾವ, ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಸಮಸ್ಯೆ, ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ ಮತ್ತು ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳ ಕೊರತೆ ಮುಂತಾದ ಅಂಶಗಳು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಕಲಿಕೆಯ ಅನುಭವದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಬಹುದು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬಾಲಕಿಯರಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಶೌಚಾಲಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಶಾಲಾ ಹಾಜರಾತಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗಬಹುದು.
ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲೂ ಡ್ರಾಪ್‌ಔಟ್ ಸಮಸ್ಯೆ ಆತಂಕಕಾರಿ
ಈ ಸಮಸ್ಯೆ ಕೇವಲ ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ಹಂತದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಶಾಲೆ ತೊರೆಯುತ್ತಿರುವುದು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ.
- 2024-25 ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಉನ್ನತ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಹಂತದ ಡ್ರಾಪ್‌ಔಟ್ ಪ್ರಮಾಣ ಶೇ.2.1.
- ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ಹಂತದ ಡ್ರಾಪ್‌ಔಟ್ ಪ್ರಮಾಣ ಶೇ.18.3.
- ಬಾಲಕರಲ್ಲಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ಹಂತದ ಪ್ರಮಾಣ ಶೇ.21.9.
- ಬಾಲಕಿಯರಲ್ಲಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ಹಂತದ ಪ್ರಮಾಣ ಶೇ.14.6.
- ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ಸರಾಸರಿ ಶೇ.11.5ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.
ಡ್ರಾಪ್‌ಔಟ್ ತಡೆಯಲು ಸರ್ಕಾರ ಏನು ಮಾಡಬೇಕು?
ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಶಿಕ್ಷಣದಿಂದ ದೂರವಾಗದಂತೆ ತಡೆಯಲು ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಕ್ರಮಗಳು ಅಗತ್ಯವಾಗಿವೆ.
- ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು.
- ಬಡ ಮತ್ತು ಹಿಂದುಳಿದ ಕುಟುಂಬಗಳ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನ ಒದಗಿಸುವುದು.
- ಬಾಲಕಿಯರಿಗೆ ಸುರಕ್ಷಿತ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕಲ್ಪಿಸುವುದು.
- ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಶೌಚಾಲಯ, ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು.
- ಕಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದುಳಿದ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವುದು.
- ಶಾಲೆಗೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಗೈರಾಗುವ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಪೋಷಕರೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧಿಸುವುದು.
- ವಲಸೆ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣದ ನಿರಂತರತೆ ಕಾಪಾಡುವುದು.
ಸಮಗ್ರ ಶಿಕ್ಷಣ (Samagra Shiksha), ಪಿಎಂ ಪೋಷಣ್ (PM POSHAN) ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನ ಯೋಜನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಮಕ್ಕಳ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಸರ್ಕಾರ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದೆ.
ಶಿಕ್ಷಣದಿಂದ ವಂಚಿತರಾಗದಿರಲಿ ಮಕ್ಕಳು
ಶಿಕ್ಷಣವು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಮಗುವಿನ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕು ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕೆ ಅಡಿಪಾಯವಾಗಿದೆ. 8ನೇ ತರಗತಿಯ ನಂತರ ಮಕ್ಕಳು ಶಾಲೆ ಬಿಡುವುದು ಕೇವಲ ಶಿಕ್ಷಣ ಇಲಾಖೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಯಲ್ಲ; ಅದು ಕುಟುಂಬ, ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ದೇಶದ ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ.
ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಶಾಲೆಗೆ ದಾಖಲಾಗುವ ಅವಕಾಶ ನೀಡುವುದಷ್ಟೇ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅವರು 10ನೇ ಮತ್ತು 12ನೇ ತರಗತಿಗಳನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವವರೆಗೂ ಅಗತ್ಯ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಬೇಕು. ಆರ್ಥಿಕ ಸಮಸ್ಯೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಡೆತಡೆ ಮತ್ತು ಶಾಲೆಗಳ ಕೊರತೆಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮಗುವಿಗೂ ಶಿಕ್ಷಣದ ಸಮಾನ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ.
Comments