ಲಿಥಿಯಂ ಬ್ಯಾಟರಿ ತ್ಯಾಜ್ಯ ರಫ್ತಿಗೆ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ನಿಷೇಧ - ದೇಶದಲ್ಲೇ ಖನಿಜ ಮರುಪಡೆಯಲು ಮಹತ್ವದ ನಿರ್ಧಾರ!!

ಲಿಥಿಯಂ ಬ್ಯಾಟರಿ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಮಾಸ್ ರಫ್ತಿಗೆ ನಿಷೇಧ

ದೇಶದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ವಾಹನಗಳು, ಬ್ಯಾಟರಿ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಮಹತ್ವದ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಂಡಿದೆ. ಬಳಸಿದ ಲಿಥಿಯಂ-ಐಯಾನ್ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳಿಂದ ದೊರೆಯುವ ‘ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಮಾಸ್’ ಎಂಬ ವಸ್ತುವಿನ ರಫ್ತನ್ನು ತಕ್ಷಣದಿಂದಲೇ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ದೇಶದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಅಮೂಲ್ಯ ಖನಿಜಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿಯೇ ಮರುಪಡೆಯುವುದು, ಮರುಬಳಕೆ ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತುಗಳ ಪೂರೈಕೆ ಖಚಿತಪಡಿಸುವುದು ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ಆಮದು ಅವಲಂಬನೆ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು ಈ ನಿರ್ಧಾರದ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ.

ಕೇಂದ್ರ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಚಿವಾಲಯದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿರುವ ವಿದೇಶಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಹಾನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ (ಡಿಜಿಎಫ್‌ಟಿ) ನವೆಂಬರ್ 10ರಂದು ಈ ಕುರಿತು ಅಧಿಸೂಚನೆ ಹೊರಡಿಸಿದೆ. ಲಿಥಿಯಂ-ಐಯಾನ್ ಬ್ಯಾಟರಿ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಮಾಸ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಗುಜರಿಗಳನ್ನು ರಫ್ತು ಮಾಡಲು ಈ ಹಿಂದೆ ಇದ್ದ ಮುಕ್ತ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಬದಲಿಸಿ, ನಿಷೇಧಿತ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮುಂದಿನ ಆದೇಶದವರೆಗೆ ಈ ನಿರ್ಬಂಧ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿರಲಿದೆ.

ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಮಾಸ್ ಎಂದರೇನು

ಬಳಕೆಯ ಅವಧಿ ಮುಗಿದ ಲಿಥಿಯಂ-ಐಯಾನ್ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಟರಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುವ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಚೂರುಚೂರು ಮಾಡಿ ಸಂಸ್ಕರಿಸಿದಾಗ ದೊರೆಯುವ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ ಪುಡಿಯಂತಹ ವಸ್ತುವೇ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಮಾಸ್. ಇದರಲ್ಲಿ ಲಿಥಿಯಂ, ಕೋಬಾಲ್ಟ್, ನಿಕಲ್ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್‌ನಂತಹ ಅಮೂಲ್ಯ ಖನಿಜಗಳು ಇರುತ್ತವೆ.

ಈ ಖನಿಜಗಳನ್ನು ಸೂಕ್ತ ರಾಸಾಯನಿಕ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯ ಮೂಲಕ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ ಮತ್ತೆ ಬಳಕೆಗೆ ತರಬಹುದು. ವಿದ್ಯುತ್ ವಾಹನಗಳ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು, ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನ್‌ಗಳು, ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಸಾಧನಗಳು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಇವು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಬಳಸಿದ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳ ತ್ಯಾಜ್ಯವೂ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಮೌಲ್ಯಯುತ ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತುವಾಗಿದೆ.

ದೇಶೀಯ ಮರುಬಳಕೆ ಘಟಕಗಳಿಗೆ ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತುಗಳ ಪೂರೈಕೆ

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಟರಿ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ಬೇರ್ಪಡಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಮಾಸ್ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಅದರಿಂದ ಲಿಥಿಯಂ, ಕೋಬಾಲ್ಟ್ ಮತ್ತು ನಿಕಲ್‌ನಂತಹ ಖನಿಜಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೊರತೆಗೆಯುವ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಇನ್ನಷ್ಟು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗಬೇಕಿದೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುವ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಮಾಸ್‌ನ ಒಂದು ಭಾಗ ವಿದೇಶಗಳಿಗೆ ರಫ್ತಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ, ದೇಶೀಯ ಮರುಬಳಕೆ ಘಟಕಗಳಿಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತುಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗದೆ ಕೆಲವು ಘಟಕಗಳು ವಿದೇಶಗಳಿಂದಲೂ ಇಂತಹ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ತರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಉಂಟಾಗಿತ್ತು. ಅಂದರೆ ಭಾರತದಲ್ಲೇ ದೊರೆಯುವ ಬ್ಯಾಟರಿ ತ್ಯಾಜ್ಯ ವಿದೇಶಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಅದನ್ನೇ ಸಂಸ್ಕರಿಸಲು ಕೆಲವು ಭಾರತೀಯ ಕಂಪನಿಗಳು ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿತ್ತು.

ಈ ಅಸಮತೋಲನವನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸುವುದು ರಫ್ತು ನಿಷೇಧದ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಮಾಸ್ ದೇಶದಲ್ಲೇ ಉಳಿದರೆ ಮರುಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಖನಿಜ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಘಟಕಗಳಿಗೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತುಗಳು ದೊರೆಯಲಿವೆ. ಇದರಿಂದ ಘಟಕಗಳ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೆಚ್ಚುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಹೊಸ ಹೂಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳಿಗೂ ಉತ್ತೇಜನ ಸಿಗಬಹುದು.

1,500 ಕೋಟಿ ರೂ. ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಯೋಜನೆಗೆ ಪೂರಕ

ಬ್ಯಾಟರಿ ತ್ಯಾಜ್ಯದಿಂದ ಖನಿಜಗಳನ್ನು ಹೊರತೆಗೆಯುವ ದೇಶೀಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಈಗಾಗಲೇ ಹಲವು ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಮುಖ ಖನಿಜಗಳ ಅಭಿಯಾನದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 2025ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ 1,500 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಯೋಜನೆಗೆ ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿತ್ತು.

ಬಳಕೆಯಾದ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು, ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳಿಂದ ಪ್ರಮುಖ ಖನಿಜಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಘಟಕಗಳಿಗೆ ಈ ಯೋಜನೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇದೀಗ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಮಾಸ್ ರಫ್ತಿಗೆ ನಿಷೇಧ ವಿಧಿಸಿರುವುದರಿಂದ ಇಂತಹ ಘಟಕಗಳಿಗೆ ದೇಶೀಯ ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತುಗಳ ಲಭ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ನೆರವಾಗಬಹುದು.

ವಿದ್ಯುತ್ ವಾಹನ ಮತ್ತು ಸ್ವಚ್ಛ ಇಂಧನ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಲಾಭ

ಲಿಥಿಯಂ, ಕೋಬಾಲ್ಟ್ ಮತ್ತು ನಿಕಲ್‌ನಂತಹ ಖನಿಜಗಳಿಗೆ ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಬೇಡಿಕೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ. ವಿದ್ಯುತ್ ವಾಹನಗಳ ಬಳಕೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವುದು, ಸೌರ ಮತ್ತು ಪವನ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿರುವುದು ಹಾಗೂ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಅಗತ್ಯ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವುದು ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳಾಗಿವೆ.

ಭಾರತ ಈ ಖನಿಜಗಳ ಪೂರೈಕೆಗೆ ವಿದೇಶಿ ಮೂಲಗಳ ಮೇಲೆ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ದೇಶೀಯವಾಗಿ ಬ್ಯಾಟರಿ ತ್ಯಾಜ್ಯದಿಂದ ಖನಿಜಗಳನ್ನು ಮರುಪಡೆಯುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೆಚ್ಚಾದರೆ ಆಮದು ಅವಲಂಬನೆ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯದ ಮೇಲಿನ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಬಹುದು. ಜೊತೆಗೆ ವಿದ್ಯುತ್ ವಾಹನ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಟರಿ ಉತ್ಪಾದನಾ ಉದ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತುಗಳ ಪೂರೈಕೆ ಸರಪಳಿಯೂ ಬಲಗೊಳ್ಳಲಿದೆ.

ಎಲ್ಲ ಬ್ಯಾಟರಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ರಫ್ತಿಗೂ ನಿಷೇಧವೇ

ಸರ್ಕಾರದ ಆದೇಶವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮುಖ್ಯ. ಈ ನಿಷೇಧವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವರ್ಗದ ವಿಂಗಡಿಸದ ಬ್ಯಾಟರಿ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಗುಜರಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ಅಧಿಸೂಚನೆಯಲ್ಲಿ ಸೀಸ, ಕ್ಯಾಡ್ಮಿಯಂ ಅಥವಾ ಪಾದರಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ತ್ಯಾಜ್ಯ ವರ್ಗವನ್ನು ಲಿಥಿಯಂ-ಐಯಾನ್ ಬ್ಯಾಟರಿ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಮಾಸ್ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಐಟಿಸಿ (ಎಚ್‌ಎಸ್) ಕೋಡ್ 85491400 ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ.

ಹೀಗಾಗಿ ದೇಶದಲ್ಲಿ ತಯಾರಾಗುವ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಅಥವಾ ಬ್ಯಾಟರಿ ಸಂಬಂಧಿತ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ರಫ್ತನ್ನೇ ಸರ್ಕಾರ ನಿಷೇಧಿಸಿದೆ ಎಂದು ಅರ್ಥೈಸಬಾರದು. ಈ ನಿರ್ಧಾರದ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವವು ದೇಶೀಯ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಘಟಕಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ವೃದ್ಧಿ, ಪರಿಸರ ನಿಯಮಗಳ ಪಾಲನೆ ಮತ್ತು ತ್ಯಾಜ್ಯದ ಸರಿಯಾದ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ.

ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಬಳಸಿದ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ತ್ಯಾಜ್ಯವಾಗಿ ನೋಡುವ ಬದಲು ಅವುಗಳಲ್ಲಿರುವ ಅಮೂಲ್ಯ ಖನಿಜಗಳನ್ನು ಮರುಪಡೆಯುವ ಸಂಪನ್ಮೂಲವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಮುಂದಾಗಿದೆ. ಈ ಕ್ರಮ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರೆ ವಿದ್ಯುತ್ ವಾಹನಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆ, ಬ್ಯಾಟರಿ ಮರುಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಚ್ಛ ಇಂಧನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ದೇಶೀಯ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅನುಕೂಲವಾಗಬಹುದು