ಭಾರತದ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಅಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಗೋಧಿ ಪ್ರಮುಖ ಆಹಾರ ಬೆಳೆಗಳಾಗಿವೆ. ದೇಶದ ಆಹಾರ ಭದ್ರತೆ, ರೈತರ ಆದಾಯ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಬೆಳೆಗಳ ಪಾತ್ರ ದೊಡ್ಡದು. ಆದರೆ ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ, ಬರ, ಪ್ರವಾಹ, ಮಣ್ಣಿನ ಗುಣಮಟ್ಟದಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ವೆಚ್ಚದ ಏರಿಕೆ ರೈತರಿಗೆ ಸವಾಲಾಗಿವೆ. ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ತಳಿವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಜೀನ್ ಎಡಿಟಿಂಗ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ನೆರವಿನಿಂದ ಹೊಸ ಬೆಳೆ ತಳಿಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ.
ಈ ಪೈಕಿ ಅಪೊಮಿಕ್ಸಿಸ್ ಎಂಬ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವಿಶೇಷ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ. ಉತ್ತಮ ಇಳುವರಿ ನೀಡುವ ಹೈಬ್ರಿಡ್ ಬೆಳೆಗಳ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯ ಬೀಜಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಇದು ನೆರವಾಗಬಹುದು. ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಕೃಷಿ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದರೆ, ರೈತರು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಹೊಸ ಹೈಬ್ರಿಡ್ ಬೀಜ ಖರೀದಿಸಲು ಮಾಡುವ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಅವಕಾಶ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಬಹುದು.
ಜೀನ್ ಎಡಿಟಿಂಗ್ ಎಂದರೇನು?
ಜೀನ್ ಎಡಿಟಿಂಗ್ ಎಂದರೆ ಸಸ್ಯದ ಡಿಎನ್ಎಯಲ್ಲಿರುವ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಜೀನ್ ಅಥವಾ ಅದರ ಒಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಉದ್ದೇಶಿತ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡುವ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ. ಸಸ್ಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆ, ಧಾನ್ಯಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ, ನೀರಿನ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ರೋಗ ಅಥವಾ ಪರಿಸರದ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಸಹಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಇದನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು.
CRISPR-Cas9 ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿರುವ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವಾಗಿದೆ. ಸಸ್ಯದ ಆನುವಂಶಿಕ ಮಾಹಿತಿಯಲ್ಲಿನ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಭಾಗವನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಲು ಇದು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ತಳಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳು ಬೇಕಾಗಬಹುದಾದ ಕೆಲವು ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ನಿಖರವಾಗಿ ಮತ್ತು ವೇಗವಾಗಿ ನಡೆಸಲು ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ.
ಆದರೆ ಜೀನ್ ಎಡಿಟಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಹೊರಗಿನ ಜೀವಿಯ ಜೀನ್ ಸೇರಿಸುವ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಒಂದೇ ಅಲ್ಲ. ಕೆಲವು ಜೀನ್ ಎಡಿಟಿಂಗ್ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯದ ಸ್ವಂತ ಜೀನ್ಗಳಲ್ಲೇ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ; ಅಂತಿಮ ತಳಿಯಲ್ಲಿ ಹೊರಗಿನ ಡಿಎನ್ಎ ಉಳಿದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಯಾವ ನಿಯಮಗಳು ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು ಬಳಸಿದ ವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಉತ್ಪನ್ನದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ.
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜೀನ್ ಎಡಿಟಿಂಗ್ ಭತ್ತದ ತಳಿಗಳು
2025ರಲ್ಲಿ ಜೀನ್ ಎಡಿಟಿಂಗ್ ಮೂಲಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಭತ್ತದ ತಳಿಗಳನ್ನು ರೈತರು ಬೆಳೆಯಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದ ಮೊದಲ ದೇಶ ಭಾರತವಾಯಿತು ಎಂದು ವರದಿಗಳು ತಿಳಿಸಿವೆ. ಭಾರತೀಯ ಸಂಶೋಧಕರು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ DRR Dhan-100 ಮತ್ತು Pusa DST Rice-1 ತಳಿಗಳು ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ.
DRR Dhan-100 ತಳಿಯು ಸುಮಾರು 130 ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಪಕ್ವವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೋಲಿಕೆಗಾಗಿ ಬಳಸಿದ ಮೂಲ ತಳಿಗೆ ಸುಮಾರು 150 ದಿನಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತವೆ. ವರದಿಯಾಗಿರುವ ಪ್ರಯೋಗದ ಫಲಿತಾಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ತಳಿಯ ಇಳುವರಿ ಸುಮಾರು ಶೇ. 20ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರತಿ ಹೆಕ್ಟೇರ್ಗೆ ಸುಮಾರು 5.4 ಟನ್ ಭತ್ತದ ಉತ್ಪಾದನೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ. ಕಡಿಮೆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆ ಸಿದ್ಧವಾಗುವುದರಿಂದ ನೀರು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕರ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಉಳಿತಾಯ ಸಾಧ್ಯವಾಗಬಹುದು.
Pusa DST Rice-1 ತಳಿಯನ್ನು ಉಪ್ಪು ಅಥವಾ ಕ್ಷಾರೀಯ ಗುಣ ಹೆಚ್ಚಿರುವ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿಯೂ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವಂತೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಲ ತಳಿಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಸುಮಾರು ಶೇ. 10ರಿಂದ 30ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಇಳುವರಿ ನೀಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ಸಾಧನೆಗಳು ಜೀನ್ ಎಡಿಟಿಂಗ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಕೃಷಿಯ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಹೇಗೆ ಪರಿಹಾರ ನೀಡಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.
ಅಪೊಮಿಕ್ಸಿಸ್ ಎಂದರೇನು?
ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಲೈಂಗಿಕ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಮತ್ತು ಫಲವತ್ತೀಕರಣದ ಮೂಲಕ ಬೀಜಗಳು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಹೈಬ್ರಿಡ್ ಬೆಳೆಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನ ತಳಿಗಳ ಉತ್ತಮ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುವುದರಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಇಳುವರಿ ಅಥವಾ ಇತರ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು ದೊರೆಯಬಹುದು. ಆದರೆ ಹೈಬ್ರಿಡ್ ಬೀಜದಿಂದ ಬೆಳೆದ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯ ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಆ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ.
ಅಪೊಮಿಕ್ಸಿಸ್ ಎಂಬ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಲೈಂಗಿಕ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಬದಲಿಸಿ, ತಾಯಿ ಸಸ್ಯದ ಆನುವಂಶಿಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಲಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಅನ್ವಯಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾದರೆ, ರೈತರು ಉತ್ತಮ ಇಳುವರಿ ನೀಡುವ ಸಸ್ಯಗಳಿಂದ ಬೀಜ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಮುಂದಿನ ಋತುವಿನಲ್ಲಿಯೂ ಬಳಸಬಹುದು.
ಭತ್ತದಲ್ಲಿ ಅಪೊಮಿಕ್ಸಿಸ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಡೇವಿಸ್ ಕ್ಯಾಂಪಸ್ನ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಾದ ವೆಂಕಟೇಶನ್ ಸುಂದರೇಶನ್ ಮತ್ತು ಇಮ್ತಿಯಾಜ್ ಖಂಡೇ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. 2018ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಸಂಶೋಧನೆ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಗತಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ನಂತರದ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ಭತ್ತದಲ್ಲಿ ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಯಶಸ್ಸಿನ ಪ್ರಮಾಣ ಸುಮಾರು ಶೇ. 90ರ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.
ಆದರೆ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದ ಯಶಸ್ಸು ಮಾತ್ರ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ವಿವಿಧ ಹವಾಮಾನ ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷೆ, ನಿಯಂತ್ರಣಾತ್ಮಕ ಅನುಮತಿ ಹಾಗೂ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬೀಜ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.
ಸಣ್ಣ ರೈತರಿಗೆ ಹೇಗೆ ನೆರವಾಗಬಹುದು?
ಅನೇಕ ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಅತಿಸಣ್ಣ ರೈತರಿಗೆ ಬೀಜ ಖರೀದಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಬೆಳೆ ಋತುವಿನಲ್ಲೂ ಮರುಕಳಿಸುವ ವೆಚ್ಚವಾಗಿದೆ. ಹೈಬ್ರಿಡ್ ತಳಿಗಳ ಉತ್ತಮ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಮರುಬಳಕೆ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾದರೆ, ಈ ವೆಚ್ಚದ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದು.
ಇದರಿಂದ ರೈತರು ಇಳುವರಿ ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ಪ್ರಯೋಜನ ಪಡೆಯುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಬೀಜ ಖರೀದಿಗಾಗಿ ಹೊರಹಾಕುವ ಹಣವನ್ನು ಇತರ ಕೃಷಿ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲು ಅವಕಾಶ ಸಿಗಬಹುದು. ಆದರೂ ಅಪೊಮಿಕ್ಸಿಸ್ ಎಲ್ಲ ಬೆಳೆಗಳಲ್ಲೂ ಈಗಾಗಲೇ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಬಾರದು. ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಪರೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ರೈತರಿಗೆ ತಲುಪಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಇನ್ನೂ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ.
ಗೋಧಿ ಬೆಳೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಸಂಶೋಧನೆ ಅಗತ್ಯ
ಭತ್ತದಲ್ಲಿ ಜೀನ್ ಎಡಿಟಿಂಗ್ ಮೂಲಕ ಪ್ರಗತಿ ಕಂಡುಬಂದಿದ್ದರೂ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜೀನ್ ಎಡಿಟಿಂಗ್ ಮಾಡಿದ ಗೋಧಿ ತಳಿ ಇನ್ನೂ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಬರವನ್ನು ಸಹಿಸುವ ಗೋಧಿ ತಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಇಳುವರಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ಕುರಿತು ಜಗತ್ತಿನ ಹಲವು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ.
ಅರ್ಜೆಂಟಿನಾದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ HB4 ಗೋಧಿ ತಳಿಯು ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿಯಿಂದ ಪಡೆದ ಜೀನ್ ಮೂಲಕ ಬರವನ್ನು ಸಹಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜೀನ್ ಎಡಿಟಿಂಗ್ಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾದ ಜೆನೆಟಿಕ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿಯೂ ಗೋಧಿಯ ಇಳುವರಿ ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಜೀನ್ ಎಡಿಟಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಆನುವಂಶಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ಕುರಿತು ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ.
ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಸವಾಲುಗಳು
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಭತ್ತ ಮತ್ತು ಗೋಧಿಯ ಬೀಜ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಕೃಷಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಮಂಡಳಿ (ICAR), ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ರೈತರಿಗೆ ಕೈಗೆಟುಕುವ ದರದಲ್ಲಿ ತಲುಪುವುದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ.
ಹೊಸ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಖಾಸಗಿ ಕಂಪನಿಗಳ ಹೂಡಿಕೆ, ಬೀಜಗಳ ಬೆಲೆ, ಬೌದ್ಧಿಕ ಆಸ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ರೈತರಿಗೆ ಬೀಜ ಮರುಬಳಕೆ ಮಾಡುವ ಅವಕಾಶಗಳ ಕುರಿತೂ ಸ್ಪಷ್ಟ ನೀತಿಗಳು ಅಗತ್ಯ. ಜೊತೆಗೆ ಸಸ್ಯ ತಳಿವಿಜ್ಞಾನ, ಸಸ್ಯರೋಗ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ಬೆಳೆಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಶೋಧಕರು ಹಾಗೂ ಹಣಕಾಸಿನ ನೆರವು ಒದಗಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ.
ಜೀನ್ ಎಡಿಟಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಅಪೊಮಿಕ್ಸಿಸ್ ಭಾರತದ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ತೆರೆದಿಡಬಲ್ಲ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳಾಗಿವೆ. ಉತ್ತಮ ಇಳುವರಿ, ಕಡಿಮೆ ನೀರಿನ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಬೀಜದ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ರೈತರಿಗೆ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಈ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು ಎಲ್ಲ ರೈತರಿಗೂ ತಲುಪಬೇಕಾದರೆ ಕ್ಷೇತ್ರಮಟ್ಟದ ಪರೀಕ್ಷೆ, ಗುಣಮಟ್ಟದ ಬೀಜ ಉತ್ಪಾದನೆ, ಸೂಕ್ತ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ನಿರಂತರ ಬೆಂಬಲ ಅಗತ್ಯ. ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ರೈತರ ಹೊಲಗಳಿಗೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ತಲುಪಿಸುವುದೇ ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ನಿಜವಾದ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲಿದೆ.
Comments