ಒಂದೇ ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಶತಮಾನಗಳ ಇತಿಹಾಸ! ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರಿನ ಜೈನ ನಿಷಧಿ ಶಾಸನದ ವಿಶೇಷತೆ ಏನು !!

ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಾಚೀನ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಜೈನ ಧರ್ಮದ ಪರಂಪರೆಯ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಮಹತ್ವದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯೊಂದು ನಡೆದಿದೆ. ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಡೂರು ತಾಲೂಕಿನ ಯಳಂಬಳಸೆ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 1,000 ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾದ ಅಪರೂಪದ ಜೈನ ನಿಷಧಿ ಶಾಸನ ಮತ್ತೆ ಪತ್ತೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಶಾಸನವು ಕ್ರಿ.ಶ. 969 ಮತ್ತು ಕ್ರಿ.ಶ. 1079ರ ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನ ಕಾಲಘಟ್ಟಗಳ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಅಂದಿನ ಜೈನ ಧರ್ಮದ ಬೆಳವಣಿಗೆ, ಮುನಿಗಳ ಗುರುಪರಂಪರೆ ಹಾಗೂ ಗಂಗ ಮತ್ತು ಹೊಯ್ಸಳರ ಕಾಲದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಹತ್ವದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

ನಾಲ್ಕು ಮುಖಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಕಾಲಘಟ್ಟಗಳ ಇತಿಹಾಸ

ಯಳಂಬಳಸೆಯಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾಗಿರುವ ಈ ಶಾಸನದ ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ ಇದು ನಾಲ್ಕು ಮುಖಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಎರಡು ಮುಖಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಿ.ಶ. 969ರ ಶಾಸನಗಳಿದ್ದರೆ, ಉಳಿದ ಎರಡು ಮುಖಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಿ.ಶ. 1079ರ ಶಾಸನಗಳಿವೆ. ಅಂದರೆ ಸುಮಾರು 110 ವರ್ಷಗಳ ಅಂತರದ ಎರಡು ಕಾಲಘಟ್ಟಗಳ ಇತಿಹಾಸ ಒಂದೇ ಕಲ್ಲಿನ ಮೇಲೆ ದಾಖಲಾಗಿದೆ.

ಜಿನಬಿಂಬವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಈ ಶಾಸನವು ಅಂದಿನ ಜೈನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಹಾಗೂ ಜೈನ ಮುನಿಗಳ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ. ಶಾಸನದಲ್ಲಿರುವ ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿ ಮತ್ತು ಹೆಸರುಗಳು ಆ ಕಾಲದ ಭಾಷೆ ಹಾಗೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೂ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿವೆ.

ಗಂಗರ ದೊರೆ ಶಿವಮಾರ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದ ಜೈನ ಬಸದಿ

ಯಳಂಬಳಸೆ ಗ್ರಾಮವು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಜೈನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಈ ಶಾಸನ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಗಂಗರ ದೊರೆ ಶಿವಮಾರ ಇಲ್ಲಿ ಭವ್ಯವಾದ ಜೈನ ಬಸದಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದನೆಂದು ಶಾಸನದ ವಿವರಗಳು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಈ ಬಸದಿ ಪಾಳುಬಿದ್ದಿತ್ತು.

ನಂತರ ಹೊಯ್ಸಳ ದೊರೆ ವಿನಯಾದಿತ್ಯ (ಕ್ರಿ.ಶ. 1045ರಿಂದ 1098) ಈ ಬಸದಿಯನ್ನು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಿದನೆಂಬ ಮಾಹಿತಿ ಶಾಸನದಲ್ಲಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಗಂಗರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಜೈನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆ ಹೊಯ್ಸಳರ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಮುಂದುವರಿದಿತ್ತು ಎಂಬುದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.  ಶಾಸನದಲ್ಲಿ 'ನೇಮಿಚಂದ್ರ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಭಟ್ಟಾರರಕ್ಕರಂ' ಮತ್ತು 'ಕೊಂಡಕೊಂಡ ಮುನಿಯಂ' ಎಂಬ ಉಲ್ಲೇಖಗಳೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಇವು ಅಂದಿನ ಜೈನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗುರುಪರಂಪರೆಯ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿವೆ.

ಅಭಯನಂದಿ ಮುನಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಹತ್ವದ ಮಾಹಿತಿ

ಕ್ರಿ.ಶ. 969ರ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ನೇಮಿಚಂದ್ರನ ಶಿಷ್ಯನಾದ ಅಭಯನಂದಿ ಮುನಿಯ ಕುರಿತು ವಿವರಗಳಿವೆ. ಅಭಯನಂದಿ ಪಕ್ವೋಪವಾಸ ವ್ರತವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡು ಮರಣ ಹೊಂದಿದ ಸಂಗತಿಯನ್ನು ಶಾಸನ ದಾಖಲಿಸಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಅವರ ಗುರುಪರಂಪರೆಯ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

ಶಾಸನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ವರ್ಧಮಾನ ತೀರ್ಥಂಕರನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಯಳಂಬಳಸೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಜೈನ ಬಸದಿ ವರ್ಧಮಾನ ತೀರ್ಥಂಕರರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದ್ದಿರಬಹುದು ಎಂದು ಸಂಶೋಧಕರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

12ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಅಗ್ರಹಾರವಾಗಿದ್ದ ಯಳಂಬಳಸೆ

ಯಳಂಬಳಸೆ ಗ್ರಾಮದ ಇತಿಹಾಸವೂ ಸಾಕಷ್ಟು ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. 12ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಈ ಗ್ರಾಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಅಗ್ರಹಾರವಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು ಇತರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಶಾಸನಗಳು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ. ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶ ಜೈನ ಧರ್ಮದ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿಯೂ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು.

ಒಂದೇ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜೈನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಅಗ್ರಹಾರದ ಇತಿಹಾಸ ದಾಖಲಾಗಿರುವುದು ಅಂದಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಾಗೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕ ಸಂಗತಿಯಾಗಿದೆ.

ಶಿವಶೋಧ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಮೊದಲೇ ಪ್ರಕಟವಾಗಿತ್ತು ಶಾಸನದ ಮಾಹಿತಿ

ಈ ಶಾಸನದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪಾಠವನ್ನು ಹಿರಿಯ ಸಂಶೋಧಕ ಎಚ್.ಎಂ. ನಾಗರಾಜರಾವ್ ಅವರು ತಮ್ಮ 'ಶಿವಶೋಧ' ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಈ ಹಿಂದೆಯೇ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ ನಂತರ ಶಾಸನ ಕಾಣೆಯಾಗಿತ್ತು. ಇದೀಗ ಮತ್ತೆ ಪತ್ತೆಯಾಗಿರುವುದು ಇತಿಹಾಸ ಸಂಶೋಧನಾ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗಿದೆ.

ಇತಿಹಾಸ ತಜ್ಞ ಎಚ್.ಜಿ. ಶಶಿಧರ್ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧಕ ಸ್ವಾಮಿನಾಥನ್ ನಟರಾಜನ್ ಅವರು ಶಾಸನದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಪಡೆದು ತಾಲೂಕು ಪಂಚಾಯಿತಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣಾಧಿಕಾರಿ ಸಿ.ಆರ್. ಪ್ರವೀಣ್ ಅವರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದ್ದರು. ಅವರು ತಕ್ಷಣ ಯಳಂಬಳಸೆ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಅಧಿಕಾರಿ ಶುಭಲಕ್ಷ್ಮಿ ಅವರಿಗೆ ಶಾಸನದ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳುವಂತೆ ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಅದರಂತೆ ಬುಧವಾರ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ಪಿಡಿಒ ಶಾಸನವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಮುಂದಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಶಾಸನದ ಮಾಹಿತಿ ತಿಳಿದ ತಕ್ಷಣ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ ಅದರ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿರುವುದು ಶ್ಲಾಘನೀಯ ಎಂದು ಸ್ವಾಮಿನಾಥನ್ ನಟರಾಜನ್ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.

'ನಮ್ಮ ಊರು ನಮ್ಮ ಬೇರು' ಯೋಜನೆಯಡಿ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ರಕ್ಷಣೆ

ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ 'ನಮ್ಮ ಊರು ನಮ್ಮ ಬೇರು' ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯಡಿ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು. ಯುವಜನ ಸೇವಾ ಇಲಾಖೆಯ ಜಿಲ್ಲಾ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದ ಡಾ. ಮಂಜುಳಾ ಹುಲ್ಲಹಳ್ಳಿ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ತಂಡ ರಚಿಸಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿತ್ತು.

ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾಗುವ ಶಾಸನಗಳು, ಭಗ್ನಗೊಂಡ ವಿಗ್ರಹಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಪುರಾತನ ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಮೂಲ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಒತ್ತು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಯಳಂಬಳಸೆಯ ಜೈನ ನಿಷಧಿ ಶಾಸನದ ಮರುಪತ್ತೆ ಕೂಡ ಇಂತಹ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಮಹತ್ವವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಯಳಂಬಳಸೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಪತ್ತೆಯಾಗಿರುವ ಈ ನಾಲ್ಕು ಮುಖಗಳ ಜೈನ ನಿಷಧಿ ಶಾಸನವು ಕೇವಲ ಒಂದು ಪುರಾತನ ಕಲ್ಲಿನ ದಾಖಲೆಯಲ್ಲ. ಗಂಗರ ಕಾಲದಿಂದ ಹೊಯ್ಸಳರ ಕಾಲದವರೆಗಿನ ಜೈನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆ, ಅಭಯನಂದಿ ಮುನಿಯ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಅಂದಿನ ಬಸದಿಗಳ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ತಿಳಿಸುವ ಮಹತ್ವದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಆಧಾರವಾಗಿದೆ. ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಸನದ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿದರೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಇತಿಹಾಸದ ಕುರಿತು ಇನ್ನಷ್ಟು ಮಾಹಿತಿ ಲಭ್ಯವಾಗಬಹುದು.