ನಂದಿನಿ ನದಿಯ ಮಧ್ಯೆ ನೆಲೆಸಿದ ದುರ್ಗಾಪರಮೇಶ್ವರಿ - ಕಟೀಲು ಕ್ಷೇತ್ರದ ಅಪರೂಪದ ಹಿನ್ನೆಲೆ!!

ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಟೀಲು ಶ್ರೀ ದುರ್ಗಾಪರಮೇಶ್ವರಿ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಭಕ್ತಿ, ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪೌರಾಣಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ದೇವಿಯನ್ನು ಶ್ರೀ ಭ್ರಮರಾಂಬಿಕೆ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವಿಯು ಜೇನುನೊಣದ ರೂಪ ತಾಳಿ ಅರುಣಾಸುರನೆಂಬ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದಳು ಎಂಬುದು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸ್ಥಳಪುರಾಣದ ಪ್ರಮುಖ ಕಥೆ. ದೇವಿಯ ಈ ವಿಶಿಷ್ಟ ರೂಪದ ಹಿನ್ನೆಲೆ, ನಂದಿನಿ ನದಿಯೊಂದಿಗಿನ ಸಂಬಂಧ ಹಾಗೂ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಕೆಲವು ವಿಶೇಷ ಆಚರಣೆಗಳು ಭಕ್ತರಲ್ಲಿ ಕುತೂಹಲ ಮೂಡಿಸುತ್ತವೆ.

ಅರುಣಾಸುರನ ಉಪಟಳ ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳ ಸಂಕಷ್ಟ

ಕಟೀಲು ದೇವಸ್ಥಾನದ ಅಧಿಕೃತ ಸ್ಥಳಪುರಾಣದ ಪ್ರಕಾರ, ಅರುಣಾಸುರನು ಕಠಿಣ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ವಿಶೇಷ ವರವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದನು. ಆ ವರದ ಬಲದಿಂದ ಅವನು ದೇವತೆಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಮೂರು ಲೋಕಗಳಿಗೂ ತೊಂದರೆ ನೀಡತೊಡಗಿದನು. ಅವನನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವುದು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಕಷ್ಟಕರವಾಯಿತು. ಇದರಿಂದ ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೀಡಾದ ದೇವತೆಗಳು ಆದಿಪರಾಶಕ್ತಿಯ ಮೊರೆ ಹೋದರು.

ಅರುಣಾಸುರನಿಗೆ ದೊರೆತ ವರದ ಷರತ್ತುಗಳನ್ನು ಮೀರದೆ ಅವನನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ದೇವಿಯು ಭ್ರಮರಿಯ ರೂಪ ತಾಳಿ ಅಸುರನನ್ನು ಸೋಲಿಸುವುದಾಗಿ ಅಭಯ ನೀಡಿದಳು ಎಂಬುದು ಸ್ಥಳಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಜೇನುನೊಣದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ದೇವಿಯ ಅವತಾರ

ಸ್ಥಳಪುರಾಣದ ಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ದೇವಿಯು ಸುಂದರ ಸ್ತ್ರೀಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಅರುಣಾಸುರನು ಅವಳನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿದನು. ಬಳಿಕ ದೇವಿಯು ಬಂಡೆಯ ಹಿಂದೆ ಮರೆಯಾದಳು. ಅರುಣಾಸುರನು ಕೋಪದಿಂದ ಬಂಡೆಗೆ ಹೊಡೆದಾಗ ಅಲ್ಲಿಂದ ಸಾವಿರಾರು ಜೇನುನೊಣಗಳು ಹೊರಬಂದು ಅವನ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದವು.

ದೇವಿಯು ಉಗ್ರ ಭ್ರಮರಿಯ ರೂಪ ತಾಳಿ ಅರುಣಾಸುರನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದಳು ಎಂದು ಕಥೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಜೇನುನೊಣಗಳಿಗೆ ಎರಡು ಅಥವಾ ನಾಲ್ಕು ಕಾಲುಗಳಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ಅರುಣಾಸುರನಿಗೆ ದೊರೆತ ವರದ ಷರತ್ತುಗಳನ್ನು ಮೀರದೆ ಅವನನ್ನು ಸೋಲಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು ಎಂಬುದು ಈ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಯ ವಿಶೇಷ ಅಂಶವಾಗಿದೆ.

ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ದೇವಿಯು ಭ್ರಮರಾಂಬಿಕೆ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾದಳು. ‘ಭ್ರಮರ’ ಎಂದರೆ ಜೇನುನೊಣ ಎಂಬ ಅರ್ಥವಿದೆ. ದೇವಿಯ ಈ ವಿಶಿಷ್ಟ ರೂಪವೇ ಕಟೀಲು ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸ್ಥಳಪುರಾಣಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಗುರುತನ್ನು ನೀಡಿದೆ.

ನಂದಿನಿ ನದಿಯ ಮಧ್ಯೆ ನೆಲೆಸಿರುವ ದೇವಿ

ಕಟೀಲು ಶ್ರೀ ದುರ್ಗಾಪರಮೇಶ್ವರಿ ದೇವಸ್ಥಾನವು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಂದಿನಿ ನದಿಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಪುಟ್ಟ ದ್ವೀಪದಂತಹ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿದೆ. ನದಿಯು ದೇವಸ್ಥಾನದ ಸಮೀಪ ಎರಡು ಕವಲುಗಳಾಗಿ ಹರಿದು, ಮುಂದೆ ಮತ್ತೆ ಒಂದಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಶಿಷ್ಟ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪರಿಸರವು ಕ್ಷೇತ್ರದ ಆಕರ್ಷಣೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ.

ಸ್ಥಳಪುರಾಣದ ಪ್ರಕಾರ, ದೇವಿಯು ಋಷಿ ಜಾಬಾಲಿಯ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಭಕ್ತರನ್ನು ಅನುಗ್ರಹಿಸಲು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಲು ಒಪ್ಪಿದಳು. ನಂದಿನಿ ನದಿಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದಳು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯೂ ಇದೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಕಟೀಲು ಕ್ಷೇತ್ರವು ಶಕ್ತಿ ಆರಾಧನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದೆ.

ಎಳನೀರು ಅಭಿಷೇಕ ಮತ್ತು ಯಕ್ಷಗಾನ ಸೇವೆ

ಕಟೀಲು ದೇವಸ್ಥಾನದ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ ದೇವಿಗೆ ಎಳನೀರು ಅಭಿಷೇಕ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯ. ಎಳನೀರು ದೇವಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದದ್ದು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರು ಅದನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ದೇವಸ್ಥಾನದ ಸ್ಥಳಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಸಂಪಿಗೆ ಹೂವನ್ನು ದೇವಿಯ ಪೂಜೆಗೆ ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಉಲ್ಲೇಖವೂ ಇದೆ.

ಯಕ್ಷಗಾನ ಸೇವೆಯೂ ಕಟೀಲು ಕ್ಷೇತ್ರದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನ ಹೊಂದಿದೆ. ದೇವಿಯು ಅರುಣಾಸುರನ ಸಂಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಸುಂದರ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಕಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಸ್ಥಳಪುರಾಣ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಕಟೀಲು ಮೇಳದ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಭಕ್ತರಿಗೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸೇವೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ ಮಹತ್ವ ಪಡೆದಿವೆ.

ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಪೌರಾಣಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಸಂಗಮ

ಕಟೀಲು ಶ್ರೀ ದುರ್ಗಾಪರಮೇಶ್ವರಿ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಕೇವಲ ಪೂಜಾ ಸ್ಥಳವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಭ್ರಮರಾಂಬಿಕೆಯ ರೂಪ, ಅರುಣಾಸುರನ ಸಂಹಾರದ ಕಥೆ, ನಂದಿನಿ ನದಿಯ ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಯಕ್ಷಗಾನ ಸೇವೆಗಳು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುರುತನ್ನು ನೀಡಿವೆ.

ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಜೇನುನೊಣದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅರುಣಾಸುರನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ ಭ್ರಮರಾಂಬಿಕೆಯ ಕಥೆಯು ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಯ ವಿರುದ್ಧ ದೈವಶಕ್ತಿ ಜಯ ಸಾಧಿಸುವುದನ್ನು ಸಾರುವ ಸ್ಥಳಪುರಾಣವಾಗಿ ಭಕ್ತರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಈ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆಯೇ ಕಟೀಲು ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ.