ಸರ್ಕಾರಿ ಉದ್ಯೋಗ ಪಿತ್ರಾರ್ಜಿತ ಆಸ್ತಿಯಲ್ಲ - ಅನುಕಂಪದ ನೇಮಕಾತಿ ಕುರಿತು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಮಹತ್ವದ ತೀರ್ಪು!!

ಸರ್ಕಾರಿ ಅಥವಾ ನಿಗಮದ ಉದ್ಯೋಗಗಳು ಕುಟುಂಬದೊಳಗೆ ತಲೆಮಾರಿನಿಂದ ತಲೆಮಾರಿಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರವಾಗುವ ಪಿತ್ರಾರ್ಜಿತ ಆಸ್ತಿಯಲ್ಲ. ಅನುಕಂಪದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಉದ್ಯೋಗ ಪಡೆಯುವುದು ಯಾರಿಗೂ ಜನ್ಮಸಿದ್ಧ ಹಕ್ಕಲ್ಲ. ನೌಕರನ ಅಕಾಲಿಕ ನಿಧನದಿಂದ ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿದ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ನೆರವು ನೀಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ರೂಪಿಸಿರುವ ವಿಶೇಷ ವಿನಾಯಿತಿಯಷ್ಟೇ ಎಂದು ಕರ್ನಾಟಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ಧಾರವಾಡ ಪೀಠ ಮಹತ್ವದ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದೆ.

ಮೃತ ಕೆಕೆಆರ್‌ಟಿಸಿ ಚಾಲಕನ ಸಹೋದರನಿಗೆ ಅನುಕಂಪದ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗ ನೀಡುವಂತೆ ಈ ಹಿಂದೆ ಏಕಸದಸ್ಯ ಪೀಠ ನೀಡಿದ್ದ ಆದೇಶವನ್ನು ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳಾದ ಎಂ. ನಾಗಪ್ರಸನ್ನ ಮತ್ತು ಹೇಮಾ ಕುಲಕರ್ಣಿ ಅವರನ್ನೊಳಗೊಂಡ ವಿಭಾಗೀಯ ಪೀಠ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿದೆ. ವೃದ್ಧ ತಾಯಿಯನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಇದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ನೇಮಕಾತಿ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಉದ್ಯೋಗ ನೀಡುವಂತೆ ಆದೇಶಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಪೀಠ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ.

ಏನಿದು ಪ್ರಕರಣ?

ಕಲ್ಯಾಣ ಕರ್ನಾಟಕ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆಯ (ಕೆಕೆಆರ್‌ಟಿಸಿ) ಬಳ್ಳಾರಿ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಚಾಲಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ ವೀರೇಶ್ ಮಾಂತಪ್ಪ ಲೊಳಸಾರ ಅವರ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಾವು ಈ ಕಾನೂನು ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ವೀರೇಶ್ ಅವರು 2008ರ ಮಾರ್ಚ್‌ನಿಂದ ಕೆಕೆಆರ್‌ಟಿಸಿಯಲ್ಲಿ ಚಾಲಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ, 2023ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಕರ್ತವ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದಾಗಲೇ ಅವರು ಮೃತಪಟ್ಟಿದ್ದರು.

ಇದಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ, 2022ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ವೀರೇಶ್ ಅವರ ಪತ್ನಿ ಸುನಂದಾ ಕೂಡ ಮೃತಪಟ್ಟಿದ್ದರು. ಈ ದಂಪತಿಗೆ ಮಕ್ಕಳಿರಲಿಲ್ಲ. ವೀರೇಶ್ ಅವರ ನಿಧನದಿಂದ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಸಂಕಷ್ಟ ಎದುರಾಗಿತ್ತು.

ವೀರೇಶ್ ಅವರ 65 ವರ್ಷದ ತಾಯಿ ಮಾಂತವ್ವ ಅವರು ವಯಸ್ಸಿನ ಕಾರಣದಿಂದ ತಾವೇ ಉದ್ಯೋಗ ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ತಮ್ಮನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೊತ್ತಿರುವ ಎರಡನೇ ಮಗ ಸಂಗಣ್ಣ ಲೊಳಸಾರ ಅವರಿಗೆ ಅನುಕಂಪದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕೆಕೆಆರ್‌ಟಿಸಿಯಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗ ನೀಡುವಂತೆ ಮನವಿ ಮಾಡಿದ್ದರು.

ಅನುಕಂಪದ ಉದ್ಯೋಗದ ಮನವಿ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ ನಿಗಮ

ಮಾಂತವ್ವ ಅವರ ಮನವಿಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ ಕೆಕೆಆರ್‌ಟಿಸಿ, ನೇಮಕಾತಿ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಉದ್ಯೋಗ ನೀಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿತ್ತು. ತಾಯಿಗೆ 65 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅವರಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಉದ್ಯೋಗ ನೀಡಲು ಅವಕಾಶವಿರಲಿಲ್ಲ. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ಮೃತ ನೌಕರನ ವಯಸ್ಕ ಸಹೋದರನನ್ನು ಅನುಕಂಪದ ನೇಮಕಾತಿಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಸೇರಿಸಲು ನಿಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಕಾರಣವನ್ನು ನಿಗಮ ಮುಂದಿಟ್ಟಿತ್ತು.

ಇದರಿಂದ ಅಸಮಾಧಾನಗೊಂಡ ಮಾಂತವ್ವ ಅವರು ನಿಗಮದ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ಗೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು. ಪ್ರಕರಣದ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಿದ ಏಕಸದಸ್ಯ ಪೀಠವು ಮಾನವೀಯ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಜಿದಾರರ ಪರವಾಗಿ ಆದೇಶ ನೀಡಿತ್ತು. ಸಂಗಣ್ಣ ಅವರ ವಿದ್ಯಾರ್ಹತೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ 12 ವಾರಗಳೊಳಗೆ ಸೂಕ್ತ ಹುದ್ದೆ ಕಲ್ಪಿಸುವಂತೆ 2025ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆಕೆಆರ್‌ಟಿಸಿಗೆ ನಿರ್ದೇಶನ ನೀಡಿತ್ತು.

ಆದರೆ, ಈ ಆದೇಶವು ಅನುಕಂಪದ ನೇಮಕಾತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಿಯಮಗಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಆಕ್ಷೇಪಿಸಿದ ಕೆಕೆಆರ್‌ಟಿಸಿ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿ ವಿಭಾಗೀಯ ಪೀಠಕ್ಕೆ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಿತ್ತು.

ಅನುಕಂಪದ ನೇಮಕಾತಿ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರದ ಹಕ್ಕಲ್ಲ

ಮೇಲ್ಮನವಿಯ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಿದ ವಿಭಾಗೀಯ ಪೀಠವು ಅನುಕಂಪದ ನೇಮಕಾತಿಯ ಉದ್ದೇಶ ಮತ್ತು ಅದರ ಕಾನೂನು ಮಿತಿಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿದೆ. ಸರ್ಕಾರಿ ಅಥವಾ ನಿಗಮದ ಉದ್ಯೋಗವು ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ವರ್ಗಾವಣೆಯಾಗುವ ಆಸ್ತಿಯಲ್ಲ. ನೌಕರನ ಮರಣದ ಬಳಿಕ ಆತನ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರು ರಕ್ತಸಂಬಂಧದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಕೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಪೀಠ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದೆ.

ನೌಕರನ ಅಕಾಲಿಕ ಮರಣದಿಂದ ಕುಟುಂಬವು ತೀವ್ರ ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿದಾಗ, ಆ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ತಕ್ಷಣದ ನೆರವು ಒದಗಿಸುವುದು ಅನುಕಂಪದ ನೇಮಕಾತಿಯ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯ ನೇಮಕಾತಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ನೀಡಲಾಗುವ ಸೀಮಿತ ವಿನಾಯಿತಿಯಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ವಂಶಪಾರಂಪರ್ಯವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯುವ ಉದ್ಯೋಗದ ಹಕ್ಕು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಪೀಠ ತಿಳಿಸಿದೆ.

ಅಲ್ಲದೆ, ಕುಟುಂಬದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ನೇಮಕಾತಿ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಹೊಸ ಫಲಾನುಭವಿಗಳ ವರ್ಗವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬ ನಿಲುವನ್ನೂ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದೆ. ಮಾನವೀಯ ಕಾಳಜಿ ಮುಖ್ಯವಾದರೂ, ಅದು ಕಾನೂನಿನ ಚೌಕಟ್ಟಿನೊಳಗೇ ಇರಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ನ್ಯಾಯಪೀಠ ಒತ್ತಿಹೇಳಿದೆ.

ತಾಯಿಯ ಪೋಷಣೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಮಾತ್ರ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ

ವೃದ್ಧ ತಾಯಿಯನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಸಂಗಣ್ಣ ಅವರ ಮೇಲಿದೆ ಎಂಬ ಅಂಶವನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಪರಿಗಣಿಸಿದರೂ, ಕೇವಲ ಈ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಕಾರಣವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಅನುಕಂಪದ ಉದ್ಯೋಗ ನೀಡುವಂತೆ ನಿಗಮಕ್ಕೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ.

ಅನುಕಂಪದ ನೇಮಕಾತಿಯ ಉದ್ದೇಶ ಸಂಕಷ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ನೆರವು ನೀಡುವುದೇ ಹೊರತು, ಮೃತ ನೌಕರನ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಕುಟುಂಬದ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸುವುದಲ್ಲ. ನಿಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲದ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಮಾನವೀಯ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗ ಕಲ್ಪಿಸುವಂತೆ ಆದೇಶಿಸಿದರೆ, ಅದು ನೇಮಕಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕಾನೂನುಬದ್ಧತೆಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಬಹುದು ಎಂಬುದು ನ್ಯಾಯಪೀಠದ ನಿಲುವಾಗಿದೆ.

ಏಕಸದಸ್ಯ ಪೀಠದ ಆದೇಶ ರದ್ದು

ಈ ಎಲ್ಲ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದ ವಿಭಾಗೀಯ ಪೀಠವು ಕೆಕೆಆರ್‌ಟಿಸಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದ ಮೇಲ್ಮನವಿಯನ್ನು ಪುರಸ್ಕರಿಸಿದೆ. ಸಂಗಣ್ಣ ಲೊಳಸಾರ ಅವರಿಗೆ ಅನುಕಂಪದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಉದ್ಯೋಗ ನೀಡುವಂತೆ ಈ ಹಿಂದೆ ಏಕಸದಸ್ಯ ಪೀಠ ಹೊರಡಿಸಿದ್ದ ಆದೇಶವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿದೆ.

ಈ ತೀರ್ಪು ಅನುಕಂಪದ ನೇಮಕಾತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಮಹತ್ವದ ಕಾನೂನು ಸಂದೇಶ ನೀಡಿದೆ. ಸರ್ಕಾರಿ ಮತ್ತು ನಿಗಮದ ಉದ್ಯೋಗಗಳು ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರವಾಗಿ ಸಿಗುವ ಹಕ್ಕುಗಳಲ್ಲ. ಅನುಕಂಪದ ನೇಮಕಾತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಅರ್ಹತಾ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುವುದು ಕಡ್ಡಾಯ ಎಂಬುದನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ.