ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕದ ನಡುವೆ ಗಡಿ ವಿವಾದದ ಕಿಡಿ ಇನ್ನೂ ಉರಿಯುತ್ತಿರುವ ಬೆನ್ನಲ್ಲೇ, ನೆರೆ ರಾಜ್ಯ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗೆ ತೀವ್ರ ಧಕ್ಕೆ ತರುವಂತಹ ಮತ್ತೊಂದು ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ಹೆಜ್ಜೆಯಿಟ್ಟಿದೆ. ಗಡಿ ಭಾಗದ ಕನ್ನಡಿಗರ ಪಾಲಿನ ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿ ನೀರನ್ನು ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ಸೆಳೆಯಲು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ದೇವೇಂದ್ರ ಫಡ್ನವೀಸ್ ಅವರು ಏಕಪಕ್ಷೀಯವಾಗಿ ‘ರಾಧಾಕೃಷ್ಣ ಏತನೀರಾವರಿ ಯೋಜನೆ’ಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕೆಳಗಿನ ರಾಜ್ಯವಾದ ಕರ್ನಾಟಕದ ಯಾವುದೇ ಪೂರ್ವಾನುಮತಿ ಪಡೆಯದೇ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಜಲ ಆಯೋಗಕ್ಕೆ (CWC) ಯಾವುದೇ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡದೇ ಕೈಗೊಂಡಿರುವ ಈ ನಿರ್ಧಾರವು ಕರ್ನಾಟಕದ ಗಡಿ ಪ್ರದೇಶದ ಜನರಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿ ಪಾತ್ರದ ರೈತರಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಆಕ್ರೋಶಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.
ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ನೀರಾವರಿ ಸಚಿವರೂ ಆಗಿರುವ ಉಪಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಡಿ.ಕೆ. ಶಿವಕುಮಾರ್ ಅವರು ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ತಕ್ಷಣವೇ ಎಚ್ಚೆತ್ತುಕೊಂಡು ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಹಾಗೂ ಸೂಕ್ತ ಕಾನೂನು ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳದಿದ್ದರೆ, ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಲಮೂಲಗಳಿಗೆ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಹೊಡೆತ ಬೀಳಲಿದ್ದು, ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿ ಪಾತ್ರದ ಲಕ್ಷಾಂತರ ರೈತರು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ತೀವ್ರ ನೀರಿನ ಅಭಾವ ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
ಏನಿದು ರಾಧಾಕೃಷ್ಣ ಏತನೀರಾವರಿ ಯೋಜನೆ
ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಈ ಯೋಜನೆಯ ಮೂಲ ಉದ್ದೇಶ ಕೊಲ್ಹಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಹಾಗೂ ನೇಕಾರಿಕಾ ನಗರವಾದ ಇಚಲಕರಂಜಿಯ ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ನೀರಾವರಿ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವುದಾಗಿದೆ. ಈ ನಗರ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳ ನೀರಾವರಿಗಾಗಿ ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯಿಂದ ಅಂದಾಜು 4 ಟಿಎಂಸಿ (TMC) ನೀರನ್ನು ಎತ್ತಿ ಒಯ್ಯಲು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸಿದೆ.
ಈ ಏತನೀರಾವರಿ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಕೊಲ್ಹಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಶಿರೋಳ ತಾಲೂಕಿನ ದಾನವಾಡ ಪ್ರದೇಶದ ಬಳಿ ಜಾರಿಗೆ ತರಲು ಪ್ಲಾನ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ನದಿಯ ಮೂಲ ಹರಿವಿನಿಂದಲೇ ಭಾರಿ ಪ್ರಮಾಣದ ನೀರನ್ನು ಪಂಪ್ ಮಾಡಿ ಎತ್ತುವುದರಿಂದ, ನದಿಯ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಕರ್ನಾಟಕದ ಗಡಿ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಹರಿದುಬರುವ ನೀರಿನ ಪ್ರಮಾಣ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕುಸಿಯಲಿದೆ.
ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಎದುರಾಗಲಿದೆ ಭಾರಿ ಜಲಕಂಟಕ
ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಸರ್ಕಾರ ದಾನವಾಡ ಬಳಿ ನೀರನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಗಡಿಭಾಗದ ಕಲ್ಲೋಳ ಬ್ರಿಡ್ಜ್ (ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚಿಕ್ಕೋಡಿ ತಾಲೂಕು) ಮೂಲಕ ಹರಿದುಬರುವ ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯ ಹರಿವಿನಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಇಳಿಮುಖವಾಗಲಿದೆ. ಕಲ್ಲೋಳ ಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಪ್ರದೇಶವು ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಿಂದ ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಗಡಿ ಬಿಂದುವಾಗಿದೆ. ನದಿಯಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಮಟ್ಟ ಕುಸಿದರೆ ಅದರ ನೇರ ಪರಿಣಾಮ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಐದು ಪ್ರಮುಖ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ಉಂಟಾಗಲಿದೆ:
ಬೆಳಗಾವಿ: ಚಿಕ್ಕೋಡಿ, ಅಥಣಿ, ರಾಯಬಾಗ ತಾಲೂಕುಗಳಲ್ಲಿ ಬೇಸಿಗೆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಮತ್ತು ಕಬ್ಬು ಬೆಳೆಯುವ ರೈತರಿಗೆ ನೀರಿನ ಅಭಾವ ಎದುರಾಗಲಿದೆ.
ಬಾಗಲಕೋಟೆ ಹಾಗೂ ವಿಜಯಪುರ: ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯ ಆಸರೆಯಲ್ಲೇ ಇರುವ ಆಲಮಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ನಾರಾಯಣಪುರ ಜಲಾಶಯಗಳ ಒಳಹರಿವಿನ ಮೇಲೆ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಲಿದೆ. ಕೃಷಿ ಜಮೀನುಗಳಿಗೆ ಕಾಲುವೆಗಳ ಮೂಲಕ ನೀರು ಹರಿಸುವುದು ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯವಾಗಬಹುದು.
ಯಾದಗಿರಿ ಹಾಗೂ ರಾಯಚೂರು: ನದಿಯ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೇಸಿಗೆಯ ಭಾರಿ ಬಿಸಿಲಿನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಯೋಜನೆಗಳು ಹಾಗೂ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಘಟಕಗಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ನೀರಿನ ಲಭ್ಯತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಲಿದೆ.
ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಲಕ್ಷಾಂತರ ರೈತರು, ಜಾನುವಾರುಗಳು ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿಗಾಗಿ ಹಾಹಾಕಾರ ಎದುರಿಸುವ ಭೀತಿ ಉಂಟಾಗಿದೆ. ಈಗಾಗಲೇ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿ ಒಣಗಿ ಹೋಗುವ ಸಮಸ್ಯೆ ಎದುರಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಈ ಹೊಸ ಯೋಜನೆಯಿಂದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ವಿಕೋಪಕ್ಕೆ ತಿರುಗಲಿದೆ.
ಅಂತರರಾಜ್ಯ ನದಿ ನೀರು ಹಂಚಿಕೆ ಕಾಯ್ದೆಯ ಸ್ಪಷ್ಟ ಉಲ್ಲಂಘನೆ
ಅಂತರರಾಜ್ಯ ನದಿಗಳ ನೀರು ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ದೇಶದಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳು ಹಾಗೂ ಕಾಯ್ದೆಗಳಿವೆ. ಯಾವುದೇ ಅಂತರರಾಜ್ಯ ನದಿಯ ನೀರನ್ನು ಮళ్లಿಸುವಾಗ ಅಥವಾ ಹೊಸ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಕೆಳಭಾಗದ (Downstream) ರಾಜ್ಯಗಳ ಅನುಮತಿ ಪಡೆಯುವುದು ಹಾಗೂ ಕೇಂದ್ರ ಜಲ ಆಯೋಗದ (CWC) ಅನುಮೋದನೆ ಪಡೆಯುವುದು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿದೆ.
ಆದರೆ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಸರ್ಕಾರವು:
ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಪೂರ್ವ ಸಮ್ಮತಿ ಅಥವಾ ‘ನಿರಾಕ್ಷೇಪಣಾ ಪತ್ರ’ (NOC) ಪಡೆದಿಲ್ಲ.
ಅಂತರರಾಜ್ಯ ನದಿ ನೀರು ಹಂಚಿಕೆ ಕಾಯ್ದೆ ಮತ್ತು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನೀಡಿರುವ ಹಲವು ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದೆ.
ಕೇಂದ್ರ ಜಲ ಆಯೋಗದ ಪರಿಶೀಲನೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸದೇ ಏಕಪಕ್ಷೀಯವಾಗಿ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ.
ಈ ನಡೆ ಅಂತರರಾಜ್ಯ ಸಹಕಾರ ತತ್ವಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದ್ದು, ನೆರೆ ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವಿನ ಸೌಹಾರ್ದಯುತ ಬಾಂಧವ್ಯವನ್ನು ಹಾಳುಗೆಡವುವ ಕುತಂತ್ರವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಕಾನೂನು ತಜ್ಞರು ಮತ್ತು ಜಲ ತಜ್ಞರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.
ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿ ನೀರು ಹಂಚಿಕೆ ವಿವಾದದ ಹಿನ್ನೆಲೆ
ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಮಹಾಬಲೇಶ್ವರದಲ್ಲಿ ಉದ್ಭವಿಸಿ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಕರ್ನಾಟಕ, ತೆಲಂಗಾಣ ಹಾಗೂ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೂಲಕ ಹರಿದು ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿಯನ್ನು ಸೇರುವ ಪ್ರಮುಖ ನದಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ನದಿಯ ನೀರು ಹಂಚಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ದಶಕಗಳಿಂದಲೂ ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ವಿವಾದ ನಡೆಯುತ್ತಲೇ ಬಂದಿದೆ.
ಬ್ರಿಜೇಶ್ ಕುಮಾರ್ ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣ (KWDT-II): 2013ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಜೇಶ್ ಕುಮಾರ್ ဦး do ತ್ವದ ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿ ನೀರು ವಿವಾದ ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣವು ತನ್ನ ಅಂತಿಮ ತೀರ್ಪನ್ನು ನೀಡಿತ್ತು. ಅದರಂತೆ ನದಿಯ ಒಟ್ಟು ಲಭ್ಯ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ರಾಜ್ಯಕ್ಕೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪಾಟನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಕರ್ನಾಟಕದ ಪಾಲು: ಮೇಲ್ಕಂಡ ತೀರ್ಪಿನಂತೆ ಹಾಗೂ ಯುಕೆಪಿ ಫೇಸ್-1 (ಆಲಮಟ್ಟಿ ಅಣೆಕಟ್ಟು) ಮತ್ತು ಫೇಸ್-2 ಯೋಜನೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕೆ 253 ಟಿಎಂಸಿ ನೀರು ಹಂಚಿಕೆಯಾಗಿದೆ.
ಆಲಮಟ್ಟಿ ಎತ್ತರ ಹೆಚ್ಚಳ: ಯುಕೆಪಿ ಫೇಸ್-3 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಆಲಮಟ್ಟಿ ಜಲಾಶಯದ ಎತ್ತರವನ್ನು 524.25 ಮೀಟರ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ನೀರನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಕರ್ನಾಟಕ ಹೋರಾಡುತ್ತಿದೆಯಾದರೂ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಮತ್ತು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶಗಳು ಕೇಂದ್ರದ ಗ್ಯಾಜೆಟ್ ಅಧಿಸೂಚನೆಗೆ ತಡೆಯೊಡ್ಡುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುತ್ತಲೇ ಇವೆ.
ಒಂದೆಡೆ ಕರ್ನಾಟಕವು ತನ್ನ ಪಾಲಿನ ನೀರನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಐನ್ ಕಾಯ್ದೆಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರಮಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರವು ಯಾವುದೇ ನಿಯಮಗಳ ಹಂಗಿಲ್ಲದೆ ನದಿ ನೀರಿಗೆ ಕನ್ನ ಹಾಕಲು ಹೊರಟಿರುವುದು ದ್ವಂದ್ವ ನಿಲುವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಮುಂದಿರುವ ತಕ್ಷಣದ ಸವಾಲುಗಳು ಹಾಗೂ ಕರ್ತವ್ಯಗಳು
ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ಈಗಾಗಲೇ ಕೃಷ್ಣಾ ಮೇಲ್ದಂಡೆ ಯೋಜನೆ (UKP-3) ಜಾರಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಭೂಸ್ವಾಧೀನ, ಪರಿಹಾರ ಧನ ವಿತರಣೆ, ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಕ್ರೋಢೀಕರಣ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಈ ಹೊಸ ನಡೆ ಉರಿಯುವ ಬೆಂಕಿಗೆ ತುಪ್ಪ ಸುರಿದಂತಾಗಿದೆ.
ಈ ಕೂಡಲೇ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರವು ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಪ್ರಮುಖ ಕ್ರಮಗಳು:
ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ಗೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಕೆ: ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಏಕಪಕ್ಷೀಯ ನಿರ್ಧಾರ ಮತ್ತು ನಿಯಮ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ನಲ್ಲಿ ತಕ್ಷಣವೇ ಮಧ್ಯಂತರ ಅರ್ಜಿ (IA) ಸಲ್ಲಿಸಿ, ‘ರಾಧಾಕೃಷ್ಣ ಏತನೀರಾವರಿ ಯೋಜನೆ’ಗೆ ತಡೆಯಾಜ್ಞೆ (Stay Order) ತರಬೇಕು.
ಕೇಂದ್ರ ಜಲ ಶಕ್ತಿ ಸಚಿವರಿಗೆ ಮನವಿ: ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯ ಹಾಗೂ ಉಪಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಡಿ.ಕೆ. ಶಿವಕುಮಾರ್ ಅವರು ದೆಹಲಿಗೆ ತೆರಳಿ ಕೇಂದ್ರ ಜಲ ಶಕ್ತಿ ಸಚಿವರು ಹಾಗೂ ಕೇಂದ್ರ ಜಲ ಆಯೋಗದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿ, ಯೋಜನೆಯ ಡಿಪಿಆರ್ (DPR) ಗೆ ಯಾವುದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೂ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡದಂತೆ ಒತ್ತಡ ಹೇರಬೇಕು.
ಸರ್ವಪಕ್ಷ ಸಭೆ: ಗಡಿ ಮತ್ತು ಜಲ ವಿವಾದದ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ಎಲ್ಲಾ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಒಮ್ಮತದಿಂದ ಹೋರಾಡಬೇಕಿದ್ದು, ತಕ್ಷಣವೇ ಸರ್ವಪಕ್ಷ ನಾಯಕರ ಮತ್ತು ಜಲ ತಜ್ಞರ ಸಭೆ ಕರೆದು ಮುಂದಿನ ಕಾನೂನು ಹೋರಾಟದ ರೂಪುರೇಷೆ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಬೇಕು.
ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಮಿತಿ ರಚನೆ: ದಾನವಾಡ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಜಾರಿಗೆ ತರಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿರುವ ಯೋಜನೆಯಿಂದ ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಹಾನಿಯಾಗಲಿದೆ ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು ನಿಖರ ವರದಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲು ಜಲಸಂಪನ್ಮೂಲ ಇಲಾಖೆಯ ಉನ್ನತ ತಜ್ಞರ ತಂಡವನ್ನು ಗಡಿ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಬೇಕು.