ಭಾರತವು ಕಳೆದ ಕೆಲವು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಮತ್ತು ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಿವೆ. ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು ಫಲವತ್ತತೆ ಪ್ರಮಾಣ (Total Fertility Rate - TFR) ಇದೀಗ 2.1ರ 'ಬದಲಾವಣೆ ಮಟ್ಟ'ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ 1.9ರ ಆಸುಪಾಸಿಗೆ ಬಂದು ನಿಂತಿದೆ. ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಭವಿಷ್ಯದ ಆರ್ಥಿಕತೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಈ ಬದಲಾವಣೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಘಟ್ಟವಾಗಿದೆ.
ಜನನ ಪ್ರಮಾಣ (TFR) ಎಂದರೇನು ಮತ್ತು 2.1ರ ಮಹತ್ವವೇನು?
ಒಟ್ಟು ಫಲವತ್ತತೆ ಪ್ರಮಾಣ (TFR) ಎಂದರೆ, ಒಬ್ಬ ಮಹಿಳೆ ತನ್ನ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿಯಾಗಿ ಎಷ್ಟು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡುತ್ತಾಳೆ ಎಂಬುದರ ಅಳತೆ. ಜನಸಂಖ್ಯಾ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ, 2.1 ಅನ್ನು 'ಬದಲಾವಣೆ ಮಟ್ಟ' (Replacement Level) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ, ಒಂದು ತಲೆಮಾರು ತನ್ನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಮುಂದಿನ ತಲೆಮಾರಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲು (ತಂದೆ-ತಾಯಿಯ ಬದಲಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚುವರಿ 0.1 ಮಕ್ಕಳ ಪ್ರಮಾಣ ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸಲು) ಈ ಮಟ್ಟದ ಜನನ ಅಗತ್ಯ. ಇದು 2.1ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದರೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ, 2.1ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿದ್ದರೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕುಸಿಯತೊಡಗುತ್ತದೆ. ಭಾರತ ಇದೀಗ 1.9 ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿರುವುದು, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಅತಿಯಾದ ಏರಿಕೆಗೆ ಕಡಿವಾಣ ಬಿದ್ದಿದೆ ಎಂಬುದರ ಸಂಕೇತ.
ಜನನ ಪ್ರಮಾಣ ಇಳಿಕೆಗೆ ಕಾರಣಗಳು
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಈ ಬದಲಾವಣೆ ಹಠಾತ್ತಾಗಿ ಸಂಭವಿಸಿದ್ದಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ದಶಕಗಳ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಫಲಿತಾಂಶ.
ನಗರೀಕರಣ: ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವನ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ವೆಚ್ಚ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಸಣ್ಣ ಕುಟುಂಬಗಳನ್ನು ಹೊಂದುವ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ.
ಮಹಿಳೆಯರ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗ: ಮಹಿಳೆಯರು ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆಯುತ್ತಿರುವುದು ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾಗುತ್ತಿರುವುದು ವಿವಾಹ ಮತ್ತು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ವಿಳಂಬಗೊಳಿಸಿದೆ.
ಕುಟುಂಬ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ಜಾಗೃತಿ: ಸರ್ಕಾರದ ಆರೋಗ್ಯ ಯೋಜನೆಗಳು ಮತ್ತು ಜಾಗೃತಿಯಿಂದಾಗಿ ಕುಟುಂಬ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಬಗ್ಗೆ ಜನರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಒಲವು ಮೂಡಿದೆ.
ಆರ್ಥಿಕ ಒತ್ತಡ: ಉತ್ತಮ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು ದುಬಾರಿಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ದಂಪತಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಕ್ಕಳಿಗಿಂತ 'ಗುಣಮಟ್ಟದ ಜೀವನ'ಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಈ ಬದಲಾವಣೆಯ ಪರಿಣಾಮಗಳೇನು?
ಜನನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿನ ಇಳಿಕೆ ಕೇವಲ ಅಂಕಿಅಂಶವಲ್ಲ; ಇದು ಸಮಾಜದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನೇ ಬದಲಾಯಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದೆ.
ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಮಿತಿ: ಭಾರತದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರಗೊಳ್ಳಲಿದೆ ಮತ್ತು ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾಲದ ನಂತರ ಕುಸಿತ ಕಾಣಲಿದೆ. ಇದು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಮೇಲಿನ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದು.
ವೃದ್ಧ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಹೆಚ್ಚಳ: ಕಡಿಮೆ ಜನನ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಸರಾಸರಿ ಆಯುಷ್ಯದಿಂದಾಗಿ, ದೇಶದಲ್ಲಿ ವೃದ್ಧರ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಲಿದೆ. ಇದು ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲೆ ಹೊಸ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಒಡ್ಡಲಿದೆ.
ಕಾರ್ಮಿಕರ ಕೊರತೆ: ಯುವಜನರ ಪ್ರಮಾಣ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಾ ಹೋದಂತೆ, ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಕೌಶಲ್ಯಯುತ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಕೊರತೆ ಎದುರಾಗಬಹುದು.
ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ವರೂಪದ ಬದಲಾವಣೆ: ಆರ್ಥಿಕತೆಯು 'ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಲಾಭಾಂಶ'ದಿಂದ (Demographic Dividend) ಉತ್ಪಾದಕತೆ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಆಧಾರಿತ ಬೆಳವಣಿಗೆಯತ್ತ ಸಾಗಬೇಕಾದ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಉಂಟಾಗಲಿದೆ.
ಇದು ಆತಂಕದ ವಿಷಯವೇ?
ಖಂಡಿತಾ ಇಲ್ಲ. ಜಪಾನ್, ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಯುರೋಪಿಯನ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಈಗಾಗಲೇ ಈ ಹಂತವನ್ನು ದಾಟಿವೆ. ಇವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಹಾದಿಯ ಸಹಜ ಭಾಗಗಳಾಗಿವೆ. ಕಡಿಮೆ ಜನನ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲು ನಾವು ಈಗಿನಿಂದಲೇ ಸಿದ್ಧತೆ ನಡೆಸಬೇಕು. ಉತ್ಪಾದಕತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಆಟೊಮೇಷನ್ ಬಳಸುವುದು, ಕೌಶಲ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತು ನೀಡುವುದು ಮತ್ತು ಪಿಂಚಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದು ಪರಿಹಾರಗಳಾಗಿವೆ. ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸರಾಸರಿ ಫಲವತ್ತತೆಯೂ ಇಳಿಯುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದು ಭಾರತದ ಈ ಬದಲಾವಣೆ ಜಾಗತಿಕ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಲ್ಲಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
ನೀತಿ ರೂಪಿಸುವವರ ಮುಂದಿರುವ ಸವಾಲುಗಳು
ಸರ್ಕಾರಗಳು ಈಗ ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿ, ಗುಣಮಟ್ಟದ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ವಲಯದ ಸುಧಾರಣೆಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತು ನೀಡಬೇಕಿದೆ. ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಕೌಶಲ್ಯ ಆಧಾರಿತ ಉದ್ಯೋಗ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ಮುಂದಿನ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಗಾತ್ರದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುವುದಕ್ಕಿಂತ, ತಾಂತ್ರಿಕ ನಾವೀನ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲದ ದಕ್ಷತೆಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಲಿದೆ.
ಭಾರತದ ಜನನ ಪ್ರಮಾಣ 1.9ಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿರುವುದು ದೇಶದ ಪಕ್ವತೆಯ ಸಂಕೇತ. ಇದು ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಭಾರತ ಹೊಸ ಹಂತವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಈಗ ನಾವು 'ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸಂಖ್ಯೆ'ಗಿಂತ, 'ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟ' ಮತ್ತು 'ಜೀವನದ ಗುಣಮಟ್ಟ'ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಭವಿಷ್ಯದ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಅವಕಾಶಗಳನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಈ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ರಚನೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ನಮ್ಮ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನೀತಿಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಈಗಿನ ಅತ್ಯಂತ ತುರ್ತು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.
