ಭಾರತೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದೊಳಗೆ ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತ ಜ್ಞಾನೇಶ್ ಕುಮಾರ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಇಬ್ಬರು ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರಾದ ಸುಖಬೀರ್ ಸಿಂಗ್ ಸಂಧು ಹಾಗೂ ವಿವೇಕ್ ಜೋಶಿ ನಡುವೆ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಮೂಡಿವೆ ಎಂಬ ವರದಿ ಇದೀಗ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ವಿಶೇಷ ತೀವ್ರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ (SIR) ಮೂಲಕ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಗಳ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಇಬ್ಬರು ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರು ಕಳೆದ ಸುಮಾರು 10 ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ 14 ಬಾರಿ ಅಧಿಕೃತ ಆಕ್ಷೇಪಣೆಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ವರದಿ ಹೊರಬಿದ್ದಿದೆ.
ಆದರೆ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ ಈ ವರದಿಯನ್ನು ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದೆ. ಆಯೋಗದ ಪ್ರಕಾರ, ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಕರಡು ಹಂತದ ಚರ್ಚೆ, ಆಂತರಿಕ ಟಿಪ್ಪಣಿ ಮತ್ತು ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಸಹಜ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಭಾಗವಾಗಿವೆ. SIR ಸೇರಿದಂತೆ ಅಂತಿಮ ನೀತಿ ನಿರ್ಧಾರಗಳು ಮತ್ತು ಶಾಸನಬದ್ಧ ಆದೇಶಗಳು ಮೂವರು ಆಯುಕ್ತರ ಅನುಮೋದನೆಯೊಂದಿಗೆ ನಡೆದಿವೆ ಎಂದು ಆಯೋಗ ಹೇಳಿದೆ.
14 ಆಕ್ಷೇಪಣೆಗಳ ವರದಿ ಏನು ಹೇಳುತ್ತದೆ
ದಿ ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್ ವರದಿ ಪ್ರಕಾರ, ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರಾದ ಸುಖಬೀರ್ ಸಿಂಗ್ ಸಂಧು ಮತ್ತು ವಿವೇಕ್ ಜೋಶಿ ಅವರು ವಿವಿಧ ನಿರ್ಧಾರಗಳು ತಮ್ಮ ಗಮನಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಅನುಮೋದನೆಗೆ ಬಂದಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಆಕ್ಷೇಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಆಕ್ಷೇಪಣೆಗಳು ಹೊಸ ಮತದಾರರ ನೋಂದಣಿ, ಮತದಾರರ ಹೆಸರುಗಳ ಸೇರ್ಪಡೆ-ತೆಗೆದುಹಾಕುವಿಕೆ, ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯ ಡಿಜಿಟಲ್ ನಿರ್ವಹಣೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದವು.
Form 6 ಬದಲಾವಣೆ ಏಕೆ ಚರ್ಚೆಗೆ ಬಂದಿದೆ
ಹೊಸ ಮತದಾರರ ನೋಂದಣಿಗೆ ಬಳಸುವ Form 6ರಲ್ಲಿ, ಅರ್ಜಿದಾರರ ತಂದೆ-ತಾಯಿ ಅಥವಾ ಅಜ್ಜ-ಅಜ್ಜಿಯ ಹೆಸರು ಹಿಂದಿನ SIR ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇದೆಯೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಸೇರಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದು ವರದಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿದೆ.
ವರದಿ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಬದಲಾವಣೆಯ ಕುರಿತು ಜೋಶಿ ಮತ್ತು ಸಂಧು ಆಕ್ಷೇಪ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದರು. ಸಂಧು ಅವರು ಈ ಬದಲಾವಣೆ “ಅನಧಿಕೃತ ಮತ್ತು ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ” ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಅದನ್ನು ಹಿಂಪಡೆಯುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಿದ್ದರು ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.
ಮತದಾರರ ಡೇಟಾ ಕೇಂದ್ರೀಕರಣದ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಪ್ರಶ್ನೆ
ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಅಧಿಕಾರ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಟ್ಟದ Electoral Registration Officers (ERO) ಬಳಿ ಇರಬೇಕೆಂಬ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಐಟಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ಡೇಟಾ ನಿರ್ವಹಣೆ ಹೆಚ್ಚು ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಆತಂಕವನ್ನು ಇಬ್ಬರು ಆಯುಕ್ತರು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ವರದಿ ಹೇಳಿದೆ. ಈ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಐಟಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರ ಹಂಚಿಕೆ ಕುರಿತ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳೂ ಎದ್ದಿವೆ.
ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಸ್ಪಷ್ಟನೆ ಏನು
ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿರುವ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ, ಆಂತರಿಕ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಲಹೆಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ “ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು” ಅಥವಾ “ಬಿರುಕು” ಎಂದು ಅರ್ಥೈಸುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ. ಆಯೋಗದ ಪ್ರಕಾರ, SIR ಸೇರಿದಂತೆ ಕಳೆದ ಅವಧಿಯ ಅಂತಿಮ ನಿರ್ಧಾರಗಳು ಸರ್ವಾನುಮತದಿಂದಲೇ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.
ಅಂದರೆ, ಒಂದು ಕಡೆ ಇಬ್ಬರು ಆಯುಕ್ತರ ಅಧಿಕೃತ ಆಕ್ಷೇಪಣೆಗಳ ವರದಿ ಇದ್ದರೆ, ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ಅಂತಿಮ ನಿರ್ಧಾರಗಳಲ್ಲಿ ಮೂವರು ಆಯುಕ್ತರ ಒಮ್ಮತವಿತ್ತು ಎಂಬ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ನಿಲುವಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ನಿಖರ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಪರಿಣಾಮದ ಬಗ್ಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ದಾಖಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಧಿಕೃತ ಸ್ಪಷ್ಟನೆಗಳು ಮಹತ್ವ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ.
SIR ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಇದರಿಂದ ಏನು ಪರಿಣಾಮ
SIR ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೇ ಈ ವಿವಾದದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿದೆ. ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮತ್ತು ಪರಿಷ್ಕರಣೆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹೆಸರು ಸೇರ್ಪಡೆ, ತೆಗೆದುಹಾಕುವಿಕೆ, ದಾಖಲೆ ಪರಿಶೀಲನೆ ಹಾಗೂ ಡಿಜಿಟಲ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪಾತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಈಗಾಗಲೇ ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ಗಮನವೂ ಇದೆ. ದೆಹಲಿ SIRಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ “logical discrepancy” ನೋಟಿಸ್ಗಳ ಕುರಿತು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದಿಂದ ಸ್ಪಷ್ಟನೆ ಕೇಳಿದೆ.
ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲೂ SIR ನಂತರ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಮೇಲ್ಮನವಿಗಳು ದಾಖಲಾಗಿದ್ದು, ಮತದಾರರ ಹೆಸರುಗಳ ಸೇರ್ಪಡೆ-ತೆಗೆದುಹಾಕುವಿಕೆ ಕುರಿತ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ.
ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರ ನಿರ್ಧಾರ ಹೇಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ
2023ರ ಕಾನೂನಿನ ಸೆಕ್ಷನ್ 18ರ ಪ್ರಕಾರ, ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಸರ್ವಾನುಮತದಿಂದ ನಡೆಸಬೇಕು. ಆಯುಕ್ತರ ನಡುವೆ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನತೆ ಉಂಟಾದರೆ ಬಹುಮತದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳಬಹುದು.
ಇನ್ನು ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರು ಮತ್ತು ಇತರ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರ ನೇಮಕಾತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ 2023ರ ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ, ಲೋಕಸಭೆಯ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯಿಂದ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಳ್ಳುವ ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಆಯ್ಕೆ ಸಮಿತಿ ಇದೆ.
ಮುಂದೇನು
ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದೊಳಗಿನ ಆಕ್ಷೇಪಣೆಗಳ ವರದಿ, ಆಯೋಗದ ಸ್ಪಷ್ಟನೆ ಮತ್ತು SIR ಕುರಿತು ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವಿಚಾರಣೆ—ಈ ಮೂರು ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು ಮುಂದಿನ ಚರ್ಚೆಗೆ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ. ಸದ್ಯಕ್ಕೆ, ಇಬ್ಬರು ಆಯುಕ್ತರು ಆಕ್ಷೇಪಣೆಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ವರದಿ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮ ನಿರ್ಧಾರಗಳು ಸರ್ವಾನುಮತದಿಂದ ನಡೆದಿವೆ ಎಂಬ ಆಯೋಗದ ಹೇಳಿಕೆ ಎರಡೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿವೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ SIR ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ, ಮತದಾರರ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಆಂತರಿಕ ನಿರ್ಧಾರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಕುರಿತ ಚರ್ಚೆ ಮುಂದುವರಿಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ.
