ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲಾಕರ್‌ನಲ್ಲೂ ಚಿನ್ನಕ್ಕೆ ಭದ್ರತೆ ಇಲ್ಲವೇ? ದೆಹಲಿಯ ಪ್ರಕರಣದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿ !!

ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲಾಕರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನಾಭರಣ ಇಟ್ಟರೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸುರಕ್ಷಿತ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಗೆ ದೆಹಲಿಯ ಈ ಪ್ರಕರಣ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎತ್ತಿದೆ. ಯೂನಿಯನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾದ ಜಂಟಿ ಲಾಕರ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದ ಸುಮಾರು ₹47 ಲಕ್ಷ ಮೌಲ್ಯದ ಆಭರಣಗಳು ನಾಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ ಎಂದು ಮಹಿಳೆಯೊಬ್ಬರು ದೂರು ನೀಡಿದ್ದರು. ಪ್ರಕರಣದ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಿದ ದೆಹಲಿ ರಾಜ್ಯ ಗ್ರಾಹಕ ವ್ಯಾಜ್ಯಗಳ ಪರಿಹಾರ ಆಯೋಗವು ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನಿಂದ ಸೂಕ್ತ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ, ಲಾಕರ್‌ ಹಸ್ತಾಂತರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸ್ವೀಕೃತಿ ಪತ್ರವನ್ನಾಗಲಿ, ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಮರಳಿಸಿರುವುದಕ್ಕೆ ಪುರಾವೆಯನ್ನಾಗಲಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಒದಗಿಸಲು ವಿಫಲವಾಯಿತು. ಕೊನೆಗೆ ಮಹಿಳೆಯ ಪರವಾಗಿ ತೀರ್ಪು ಬಂದಿದ್ದು, ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗೆ ₹50.5 ಲಕ್ಷ ಪರಿಹಾರ ಪಾವತಿಸುವಂತೆ ಆದೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ. 

ಪ್ರಕರಣ ನಡೆದಿದ್ದು ಎಲ್ಲಿ?

ಈ ಪ್ರಕರಣ ದೆಹಲಿಯ ನರೈನಾ ವಿಹಾರ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಯೂನಿಯನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಶಾಖೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಮೋನಿಕಾ ಮರ್ವಾ ಎಂಬ ಮಹಿಳೆ 1998ರಿಂದ ತಮ್ಮ ಮಾವನೊಂದಿಗೆ ಜಂಟಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲಾಕರ್ ಹೊಂದಿದ್ದರು. 2010ರ ಆಗಸ್ಟ್ 29ರಂದು ಅವರ ಮಾವ ನಿಧನರಾದರು. ನಂತರವೂ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲಾಕರ್ ಬಾಡಿಗೆಯನ್ನು ಕಡಿತಗೊಳಿಸುತ್ತಿತ್ತು ಎಂದು ಮಹಿಳೆ ದೂರಿನಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.

2018ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1ರಂದು ಮಹಿಳೆ ಲಾಕರ್ ಬಳಸಲು ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗೆ ತೆರಳಿದಾಗ, ಲಾಕರ್ ಈಗಾಗಲೇ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಅಥವಾ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಲಾಯಿತು. ಬ್ಯಾಂಕ್ ನೀಡಿದ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಲಾಕರ್ ಅನ್ನು 2015ರ ಜನವರಿ 22ರಂದೇ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಮಹಿಳೆ ತಾವು ಲಾಕರ್ ಮುಚ್ಚಲು ಯಾವುದೇ ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿದ್ದ ಸುಮಾರು ₹47 ಲಕ್ಷ ಮೌಲ್ಯದ ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆದಿಲ್ಲ ಎಂದು ವಾದಿಸಿದರು. 

ಬ್ಯಾಂಕ್ ಹೇಳಿದ್ದೇನು?

ಮಹಿಳೆಯ ಆರೋಪವನ್ನು ಯೂನಿಯನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ನಿರಾಕರಿಸಿತು. ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ ವಾದದ ಪ್ರಕಾರ, ಲಾಕರ್ ಅನ್ನು 2005ರ ಮೇ 21ರಂದೇ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ನಂತರವೂ ಲಾಕರ್ ಬಾಡಿಗೆ ಕಡಿತಗೊಂಡಿದ್ದರೆ ಅದು ತಪ್ಪಿನಿಂದ ನಡೆದಿರುವ ವ್ಯವಹಾರವಾಗಿದ್ದು, ಆ ಹಣವನ್ನು ಮರುಪಾವತಿಸಲು ಸಿದ್ಧವಿರುವುದಾಗಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ ತಿಳಿಸಿತ್ತು.

ಆದರೆ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ ವಾದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಲಾಕರ್ ಹಸ್ತಾಂತರದ ದಾಖಲೆ, ಗ್ರಾಹಕರ ಲಿಖಿತ ಮನವಿ ಅಥವಾ ಲಾಕರ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಹಿಂತಿರುಗಿಸಿದ ರಸೀದಿಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಈ ಅಂಶವೇ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ತಿರುವಾಯಿತು. 

ಗ್ರಾಹಕ ಆಯೋಗ ನೀಡಿದ ತೀರ್ಪು ಏನು?

ದೆಹಲಿ ರಾಜ್ಯ ಗ್ರಾಹಕ ವ್ಯಾಜ್ಯಗಳ ಪರಿಹಾರ ಆಯೋಗವು 2026ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 27ರಂದು ಆದೇಶ ಹೊರಡಿಸಿತು. ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲಾಕರ್ ಹಸ್ತಾಂತರವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರೂ ಅದಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲದೆ, ಲಾಕರ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಮಹಿಳೆಗೆ ಮರಳಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೂ ಯಾವುದೇ ಪುರಾವೆ ಇರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಆಯೋಗ ಗಮನಿಸಿತು.

ಇದರಿಂದ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಲೋಪ ಎಸಗಿದೆ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದ ಆಯೋಗವು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತೆ ಪರಿಹಾರ ನೀಡಲು ಆದೇಶಿಸಿತು:

•  ನಾಪತ್ತೆಯಾದ ಆಭರಣಗಳ ಮೌಲ್ಯವಾಗಿ ₹47 ಲಕ್ಷ.
• ಮಾನಸಿಕ ತೊಂದರೆ ಮತ್ತು ಕಿರುಕುಳಕ್ಕೆ ₹3 ಲಕ್ಷ.
• ಕಾನೂನು ಹೋರಾಟದ ವೆಚ್ಚವಾಗಿ ₹50,000.
• ₹47 ಲಕ್ಷದ ಮೇಲೆ 2018ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1ರಿಂದ 2026ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 27ರವರೆಗೆ ವಾರ್ಷಿಕ ಶೇ.6ರ ಸರಳ ಬಡ್ಡಿ.

ಹೀಗಾಗಿ ಬಡ್ಡಿಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಪರಿಹಾರದ ಮೂಲ ಮೊತ್ತ ₹50.5 ಲಕ್ಷವಾಗಿದೆ. ನಿಗದಿತ ಗಡುವಿನೊಳಗೆ ಪಾವತಿಸದಿದ್ದರೆ ಬಡ್ಡಿದರ ಶೇ.9ಕ್ಕೆ ಏರಿಕೆಯಾಗುವ ಷರತ್ತನ್ನೂ ಆಯೋಗ ವಿಧಿಸಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಗಳು ತಿಳಿಸಿವೆ. 

ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲಾಕರ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಚಿನ್ನ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಸುರಕ್ಷಿತವೇ?

ಈ ಪ್ರಕರಣದಿಂದ ಎಲ್ಲ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲಾಕರ್‌ಗಳೂ ಸುರಕ್ಷಿತವಲ್ಲ ಎಂಬ ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಬರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಲಾಕರ್ ನಿರ್ವಹಣೆ, ದಾಖಲೆಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುವಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಎಷ್ಟು ಮುಖ್ಯ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.

ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ (RBI) 2021ರ ಆಗಸ್ಟ್ 18ರಂದು ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲಾಕರ್‌ಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪರಿಷ್ಕೃತ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತ್ತು. ಈ ನಿಯಮಗಳು 2022ರ ಜನವರಿ 1ರಿಂದ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿವೆ. ಲಾಕರ್ ಒಪ್ಪಂದದ ಪ್ರತಿಯನ್ನು ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ನೀಡುವುದು, ಲಾಕರ್ ತೆರೆಯುವ ಅಥವಾ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ನಿಗದಿತ ಕ್ರಮ ಅನುಸರಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ SMS ಮತ್ತು ಇ-ಮೇಲ್ ಮೂಲಕ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುವಂತಹ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. 

RBI ನಿಯಮಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯದಿಂದ ಬೆಂಕಿ, ಕಳ್ಳತನ, ದರೋಡೆ ಅಥವಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ವಂಚನೆಯಿಂದ ಲಾಕರ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ನಷ್ಟ ಉಂಟಾದರೆ, ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ವಾರ್ಷಿಕ ಲಾಕರ್ ಬಾಡಿಗೆಯ 100 ಪಟ್ಟು ಮೊತ್ತದವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಲಾಕರ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಆಭರಣಗಳ ನೈಜ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದಾಖಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಗ್ರಾಹಕರು ತಮ್ಮ ವಸ್ತುಗಳ ಮೌಲ್ಯ ಮತ್ತು ಖರೀದಿ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸುವುದು ಮುಖ್ಯ. 

ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲಾಕರ್ ಬಳಸುವವರು ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಅಂಶಗಳು

1. ಲಾಕರ್ ಒಪ್ಪಂದದ ಪ್ರತಿಯನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಿ.
2. ಲಾಕರ್ ಬಾಡಿಗೆ ಪಾವತಿಸಿದ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿ.
3. ಲಾಕರ್ ಜಂಟಿ ಖಾತೆಯಾಗಿದ್ದರೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮತ್ತು ಹಕ್ಕುದಾರರ ವಿವರಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ.
4. ಲಾಕರ್ ಮುಚ್ಚುವಾಗ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನಿಂದ ಲಿಖಿತ ಸ್ವೀಕೃತಿ ಪತ್ರ ಪಡೆಯಿರಿ.
5. ಆಭರಣಗಳ ಖರೀದಿ ಬಿಲ್ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಿ.
6. ಲಾಕರ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ SMS ಮತ್ತು ಇ-ಮೇಲ್‌ಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತಿರಿ.
ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ದೆಹಲಿಯ ಮಹಿಳೆಯ ಪ್ರಕರಣವು ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲಾಕರ್‌ಗಳ ಸುರಕ್ಷತೆಗಿಂತಲೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ದಾಖಲೆಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಿದೆ. ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲಾಕರ್ ಬಳಸುವವರು ಒಪ್ಪಂದದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕೂ ಲಿಖಿತ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಗತ್ಯ.