ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವ ಶ್ರೀ ಗಣೇಶನ ಜನ್ಮದ ಕುರಿತು ಹಿಂದೂ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಕಥೆಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಶಿವ ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿಯ ಪುತ್ರನಾದ ಗಣೇಶನು ವಿಘ್ನಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವ ದೇವರು, ಬುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನದ ಅಧಿದೇವತೆ ಹಾಗೂ ಶುಭಕಾರ್ಯಗಳ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವ ದೇವರೆಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. ಗಣೇಶನ ಆನೆಯ ತಲೆ, ದೊಡ್ಡ ಹೊಟ್ಟೆ, ಮುರಿದ ದಂತ ಮತ್ತು ವಾಹನವಾದ ಮೂಷಿಕ ಪ್ರತಿಯೊಂದಕ್ಕೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಪೌರಾಣಿಕ ಹಾಗೂ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅರ್ಥವಿದೆ.
ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿಯಿಂದ ಗಣೇಶನ ಸೃಷ್ಟಿ
ಗಣೇಶನ ಜನ್ಮದ ಬಗ್ಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ ಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿಯು ತನ್ನ ದೇಹಕ್ಕೆ ಹಚ್ಚಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಅರಿಶಿನದ ಲೇಪದಿಂದ ಬಾಲಕನೊಬ್ಬನನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು. ಆ ಬಾಲಕನಿಗೆ ಜೀವ ನೀಡಿ ತನ್ನ ದ್ವಾರಪಾಲಕನನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದರು. ತಾನು ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಯಾರನ್ನೂ ಒಳಗೆ ಬಿಡಬಾರದು ಎಂದು ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿ ಬಾಲಕನಿಗೆ ಸೂಚಿಸಿದರು.
ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಶಿವನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಾಗ, ಪಾರ್ವತಿಯ ಆದೇಶದಂತೆ ಬಾಲಕನು ಶಿವನನ್ನು ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದನು. ಶಿವನಿಗೆ ಆತ ತನ್ನ ಪುತ್ರನೆಂಬುದು ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ. ಬಾಲಕನು ತನ್ನ ಕರ್ತವ್ಯದಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯದ ಕಾರಣ ಇಬ್ಬರ ನಡುವೆ ಸಂಘರ್ಷ ಉಂಟಾಯಿತು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಶಿವನು ಬಾಲಕನ ತಲೆಯನ್ನು ಕಡಿದನು.
ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿಗೆ ಈ ಘಟನೆ ತಿಳಿದಾಗ ಅವರು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕೋಪಗೊಂಡರು. ತಮ್ಮ ಪುತ್ರನನ್ನು ಜೀವಂತಗೊಳಿಸಬೇಕೆಂದು ಶಿವನಿಗೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು. ಪಾರ್ವತಿಯ ದುಃಖ ಮತ್ತು ಕೋಪವನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸಲು ಶಿವನು ಗಣೇಶನಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಜೀವ ನೀಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದನು.
ಗಣೇಶನಿಗೆ ಆನೆಯ ತಲೆ ಹೇಗೆ ಬಂತು
ಪುರಾಣದ ಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಕಾಣಿಸುವ ಜೀವಿಯ ತಲೆಯನ್ನು ತಂದು ಬಾಲಕನ ದೇಹಕ್ಕೆ ಜೋಡಿಸುವಂತೆ ಶಿವನು ತನ್ನ ಗಣಗಳಿಗೆ ಸೂಚಿಸಿದನು. ಅವರು ಆನೆಯ ತಲೆಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟರು. ಅದನ್ನು ಬಾಲಕನ ದೇಹಕ್ಕೆ ಜೋಡಿಸಿ ಶಿವನು ಆತನಿಗೆ ಪುನರ್ಜೀವ ನೀಡಿದನು.
ಹೀಗೆ ಆನೆಯ ತಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಗಣೇಶನು ಜನಿಸಿದನೆಂದು ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ನಂತರ ಶಿವನು ಗಣೇಶನನ್ನು ತನ್ನ ಪುತ್ರನಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿಯೇ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ನೀಡಿದನು.
ಏಕೆ ಗಣೇಶನನ್ನು ಮೊದಲು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ?
ಗಣೇಶನಿಗೆ ‘ವಿಘ್ನೇಶ್ವರ’ ಅಥವಾ ‘ವಿಘ್ನವಿನಾಶಕ’ ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳಿವೆ. ಅಂದರೆ, ಯಾವುದೇ ಶುಭಕಾರ್ಯ ಆರಂಭಿಸುವ ಮೊದಲು ಎದುರಾಗಬಹುದಾದ ಅಡೆತಡೆಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವ ದೇವರು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ. ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಮದುವೆ, ಗೃಹಪ್ರವೇಶ, ಪೂಜೆ, ಹಬ್ಬಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರ ಶುಭಕಾರ್ಯಗಳ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಗಣೇಶನಿಗೆ ಮೊದಲ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಬೆಳೆದಿದೆ.
ಗಣೇಶನು ಜ್ಞಾನ, ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ ಮತ್ತು ವಿವೇಕದ ಸಂಕೇತವಾಗಿಯೂ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸು ಸಿಗಲೆಂದು ಗಣೇಶನನ್ನು ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಯಾವುದೇ ಹೊಸ ಕೆಲಸವನ್ನು ಆರಂಭಿಸುವಾಗ ಗಣೇಶನ ಸ್ಮರಣೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸು ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಭಕ್ತರ ನಂಬಿಕೆಯೂ ಇದೆ.
ಗಣೇಶನ ರೂಪದ ಹಿಂದಿರುವ ಸಂಕೇತ
ಗಣೇಶನ ದೇಹದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಂಗಕ್ಕೂ ಪೌರಾಣಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಕೇತಿಕ ಅರ್ಥವಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆನೆಯ ತಲೆ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ, ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ವಿಶಾಲ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ದೊಡ್ಡ ಕಿವಿಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಕೇಳಬೇಕು ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಸಣ್ಣ ಕಣ್ಣುಗಳು ಏಕಾಗ್ರತೆಯ ಸಂಕೇತವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಗಣೇಶನ ದೊಡ್ಡ ಹೊಟ್ಟೆಯನ್ನು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಎದುರಾಗುವ ಒಳ್ಳೆಯದು ಮತ್ತು ಕೆಟ್ಟದ್ದನ್ನು ಸಮಚಿತ್ತದಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಗುಣದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರ ಮುರಿದ ದಂತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಮಹಾಭಾರತವನ್ನು ಬರೆಯಲು ಗಣೇಶನು ತನ್ನ ದಂತವನ್ನೇ ಬಳಸಿದನೆಂಬ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಯೂ ಇದೆ.
ಗಣೇಶ ಮತ್ತು ಮೂಷಿಕ ವಾಹನ
ಗಣೇಶನ ವಾಹನವಾಗಿ ಮೂಷಿಕವನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೂ ವಿಶೇಷವಾದ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಅರ್ಥವಿದೆ ಎಂದು ಭಕ್ತರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಮೂಷಿಕವು ಚಂಚಲ ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಆಸೆಗಳ ಸಂಕೇತವಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ಮೇಲೆ ಗಣೇಶನು ಕುಳಿತಿರುವುದು ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವಿವೇಕದಿಂದ ಮನಸ್ಸಿನ ಚಂಚಲತೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವಿದೆ.
ಗಣೇಶ ಜನ್ಮದ ಮಹತ್ವ
ಗಣೇಶನ ಜನ್ಮಕಥೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಯಾಗಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಹಲವು ಜೀವನ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಸಾರುವ ಕಥೆಯಾಗಿಯೂ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕರ್ತವ್ಯನಿಷ್ಠೆ, ತಾಯಿಯ ಮೇಲಿನ ಭಕ್ತಿ, ಜ್ಞಾನ, ವಿವೇಕ, ಏಕಾಗ್ರತೆ ಮತ್ತು ಅಡೆತಡೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುವ ಧೈರ್ಯ ಮುಂತಾದ ಗುಣಗಳ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಗಣೇಶನ ರೂಪದ ಮೂಲಕ ತಿಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಗಣೇಶನ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಭಕ್ತರು ಸಮೃದ್ಧಿ, ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸುಖ-ಶಾಂತಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಗಣೇಶನು ಕೇವಲ ವಿಘ್ನಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವ ದೇವರಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಹೊಸ ಆರಂಭಗಳಿಗೆ ಆಶೀರ್ವಾದ ನೀಡುವ ದೇವರೆಂಬ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ.
