ನೀರಿನ ಕೊರತೆ, ಅಂತರ್ಜಲ ಮಟ್ಟ ಕುಸಿತ, ಪ್ರವಾಹ ಮತ್ತು ಬರಗಾಲದಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಇಂದು ಜಗತ್ತಿನ ಹಲವು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳನ್ನು ಕಾಡುತ್ತಿವೆ. ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಳ, ನಗರೀಕರಣ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದ ನೀರಿನ ಮೇಲಿನ ಒತ್ತಡವೂ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಕೈಗೊಂಡಿರುವ ಜಲ ನಿರ್ವಹಣಾ ಯೋಜನೆಗಳು ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತಿವೆ. ಭಾರತದ ಅನುಭವಗಳು ಇತರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೂ ಮಾದರಿಯಾಗಬಲ್ಲವು ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ವಿಶ್ವಬ್ಯಾಂಕ್ ಅಧಿಕಾರಿಯೊಬ್ಬರು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ನಿರ್ವಹಣೆ ಕೇವಲ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಪೂರೈಕೆಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಕೃಷಿಗೆ ನೀರು ಒದಗಿಸುವುದು, ಅಂತರ್ಜಲ ಸಂರಕ್ಷಣೆ, ನದಿಗಳ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ, ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳ ಸುರಕ್ಷತೆ, ನಗರಗಳ ಒಳಚರಂಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಹ ನಿಯಂತ್ರಣದಂತಹ ಹಲವು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಕೈಗೊಂಡಿರುವ ಯೋಜನೆಗಳು ಭಾರತದ ಜಲ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಾಗಿವೆ.
ಭಾರತದ ಮುಂದಿರುವ ನೀರಿನ ಸವಾಲು
ವಿಶ್ವದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸುಮಾರು ಶೇ.18ರಷ್ಟು ಜನರು ಭಾರತದಲ್ಲಿದ್ದರೂ, ಜಗತ್ತಿನ ಒಟ್ಟು ಸಿಹಿನೀರಿನ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಪಾಲು ಕೇವಲ ಶೇ.4ರಷ್ಟಿದೆ. ದೇಶದ ಬಹುತೇಕ ಮಳೆಯೂ ಕೆಲವೇ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಸುರಿಯುವುದರಿಂದ ನೀರಿನ ಲಭ್ಯತೆಯಲ್ಲಿ ಋತುಮಾನಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ವಬ್ಯಾಂಕ್ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ದೇಶದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 60 ಕೋಟಿ ಜನರು ನೀರಿನ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಭಾರತದ ನೀರಿನ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಪಾಲು ಹೊಂದಿದೆ. ದೇಶದ ಒಟ್ಟು ನೀರಿನ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೃಷಿಯ ಪಾಲು ಸುಮಾರು ಶೇ.80ರಿಂದ 90ರಷ್ಟಿದೆ ಎಂದು ವಿಶ್ವಬ್ಯಾಂಕ್ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ. ನೀರಾವರಿಗಾಗಿ ಅಂತರ್ಜಲದ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಹಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ಜಲ ಮಟ್ಟ ಕುಸಿಯುತ್ತಿದೆ. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ಅತಿಯಾದ ಮಳೆ ಮತ್ತು ಬರಗಾಲದಂತಹ ಹವಾಮಾನ ವೈಪರೀತ್ಯಗಳು ನೀರಿನ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಸಂಕೀರ್ಣಗೊಳಿಸಿವೆ.
ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಪೂರೈಕೆಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ
ಗ್ರಾಮೀಣ ಮತ್ತು ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸುರಕ್ಷಿತ ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಒದಗಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಹಲವು ಪ್ರಮುಖ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿದೆ. ಜಲ ಜೀವನ ಮಿಷನ್, ಅಮೃತ್ ಮತ್ತು ಸ್ವಚ್ಛ ಭಾರತ ಮಿಷನ್ನಂತಹ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ನೀರು ಪೂರೈಕೆ ಮತ್ತು ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ನೆರವಾಗಿವೆ.
ಆದರೆ ನೀರಿನ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುವುದಷ್ಟೇ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಮನೆಗಳಿಗೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ, ಸಮರ್ಪಕ ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಗುಣಮಟ್ಟದ ನೀರು ತಲುಪುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು ಮುಂದಿನ ಪ್ರಮುಖ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ. ನೀರು ಪೂರೈಕೆ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ, ನೀರಿನ ಸೋರಿಕೆ ನಿಯಂತ್ರಣ, ಬಳಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾದ ಶುಲ್ಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಗುಣಮಟ್ಟದ ನಿರಂತರ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತು ನೀಡಬೇಕಿದೆ ಎಂದು ವಿಶ್ವಬ್ಯಾಂಕ್ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದೆ.
ಕರ್ನಾಟಕದ 24 ಗಂಟೆಗಳ ನೀರು ಪೂರೈಕೆ ಪ್ರಯೋಗ
ಜಲ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನೂ ವಿಶ್ವಬ್ಯಾಂಕ್ ಪ್ರಮುಖ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ. 2005ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಬ್ಯಾಂಕ್ನ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ರಾಜ್ಯದ ಮೂರು ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ನಿರಂತರ ನೀರು ಪೂರೈಕೆಯ ಪ್ರಯೋಗ ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಅನುಭವಿ ನಿರ್ವಹಣಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸಹಕಾರದೊಂದಿಗೆ ದಿನದ 24 ಗಂಟೆಯೂ ಒತ್ತಡದೊಂದಿಗೆ ನೀರು ಪೂರೈಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಾಯಿತು.
ಈ ಪ್ರಯೋಗಗಳ ಮೂಲಕ ಕಳೆದ ಒಂದೂವರೆ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಆಯ್ದ ಪ್ರದೇಶಗಳ 2 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರಿಗೆ ನಿರಂತರ ನೀರು ಪೂರೈಕೆ ದೊರೆಯುವಂತಾಗಿದೆ. ಈ ಅನುಭವವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ನೀರು ಪೂರೈಕೆ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ 500 ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ನಿರಂತರ ನೀರು ಪೂರೈಸುವ ಗುರಿಯೊಂದಿಗೆ ವಿಶ್ವಬ್ಯಾಂಕ್ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತಿದೆ.
ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳ ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಹ ನಿರ್ವಹಣೆ
ಭಾರತವು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಪುನಶ್ಚೇತನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿದೆ. 2012ರಿಂದ ವಿಶ್ವಬ್ಯಾಂಕ್ನ ನೆರವಿನೊಂದಿಗೆ ದೇಶದ ಸುಮಾರು 200 ದೊಡ್ಡ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳ ಸುರಕ್ಷತಾ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು, ಆಧುನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಬಳಸುವುದು ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದು ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶಗಳಾಗಿವೆ.
ಪ್ರವಾಹ ಮತ್ತು ಬರಗಾಲದ ಅಪಾಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ನದಿ ತಡೆಗೋಡೆಗಳು, ಒಳಚರಂಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿ ಆಧಾರಿತ ಪರಿಹಾರಗಳಿಗೂ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಹದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಇಂತಹ ಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ವಿಶ್ವಬ್ಯಾಂಕ್ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತಿದೆ.
ನೀರಿನ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಬಳಕೆ
ನೀರಿನ ಲಭ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಬಳಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ನಿಖರ ಮಾಹಿತಿ ದೊರೆತರೆ ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸುವುದು ಸುಲಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲವಿಜ್ಞಾನ ಯೋಜನೆಯಡಿ ಮೇಲ್ಮೈ ನೀರು, ಅಂತರ್ಜಲ, ನೀರಿನ ಗುಣಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.
ವಿಶ್ವಬ್ಯಾಂಕ್ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, 1.19 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜಲ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾಹಿತಿ ವೇದಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಪ್ರವಾಹದ ಮುನ್ಸೂಚನೆ, ಜಲಾಶಯಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ನದಿ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಯೋಜನೆಗೆ ನೆರವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಉಪಗ್ರಹ ಮಾಹಿತಿ, ಹವಾಮಾನ ಮುನ್ಸೂಚನೆ ಮತ್ತು ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯನ್ನೂ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಬಳಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ.
ಬೆಂಗಳೂರಿನ ನೀರಿನ ಭದ್ರತೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಯೋಜನೆ
ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ನೀರಿನ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ವಿಶ್ವಬ್ಯಾಂಕ್ 426 ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ಮೊತ್ತದ ಕರ್ನಾಟಕ ಜಲ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯಡಿ ನಗರದ 183 ಕೆರೆಗಳನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸುವುದು, ಒಂಬತ್ತು ಒಳಚರಂಡಿ ನೀರು ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಘಟಕಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದು ಮತ್ತು 1 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮನೆಗಳಿಗೆ ಒಳಚರಂಡಿ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಲಾಗಿದೆ.
ಸಂಸ್ಕರಿಸಿದ ತ್ಯಾಜ್ಯ ನೀರನ್ನು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗೆ ಮರುಬಳಕೆ ಮಾಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಅಂತರ್ಜಲ ಮರುಪೂರಣಕ್ಕೂ ಬಳಸುವ ಯೋಜನೆಯಿದೆ. ಪ್ರವಾಹದ ಅಪಾಯವನ್ನು ಅಂದಾಜಿಸಲು ಆಧುನಿಕ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಮೂಲಕ ನಗರದಲ್ಲಿ ಹಾನಿಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವೂ ನಡೆಯಲಿದೆ.
ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಭಾರತದ ಅನುಭವದ ಮಹತ್ವ
ಭಾರತದ ಜಲ ನಿರ್ವಹಣಾ ಅನುಭವಗಳು ಇತರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಬಲ್ಲವು. ಗ್ರಾಮೀಣ ನೀರು ಪೂರೈಕೆ, ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ನಿರಂತರ ನೀರಿನ ಸೇವೆ, ನೀರಾವರಿ ಸುಧಾರಣೆ, ನದಿ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಮತ್ತು ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳ ಸುರಕ್ಷತೆಯಂತಹ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತ ರೂಪಿಸಿರುವ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಇತರ ದೇಶಗಳೂ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.
ಆದರೆ ನೀರಿನ ಭದ್ರತೆ ಸಾಧಿಸಲು ಹೊಸ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ನಿರ್ಮಿಸುವುದಷ್ಟೇ ಸಾಲದು. ಈಗಾಗಲೇ ಇರುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ, ನೀರಿನ ಮರುಬಳಕೆ, ಅಂತರ್ಜಲ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಜನರ ಸಹಭಾಗಿತ್ವವೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿವೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ನೀರಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಶಾಶ್ವತ ಪರಿಹಾರ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯ.
ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಭಾರತದ ಜಲ ನಿರ್ವಹಣಾ ಯೋಜನೆಗಳು ದೇಶದ ನೀರಿನ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿಯೂ ಕಲಿಯಬಹುದಾದ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿವೆ. ವಿಶ್ವಬ್ಯಾಂಕ್ನ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಈ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಗೆ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿದ್ದು, ನೀರಿನ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಸಮರ್ಥ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಇನ್ನಷ್ಟು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಅಗತ್ಯವನ್ನೂ ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.
Comments