ಪಟಾಕಿ ಸಿಡಿಸುವುದು ಸಂಭ್ರಮವೋ, ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಅಪಾಯವೋ - ಹಬ್ಬದ ಆಚರಣೆ ಬಗ್ಗೆ ಹೊಸ ಚರ್ಚೆ!!

ದೀಪಾವಳಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಹಬ್ಬಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪಟಾಕಿ ಸಿಡಿಸುವುದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬಹುಕಾಲದಿಂದ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಬಂದಿರುವ ಸಂಪ್ರದಾಯ. ಬಣ್ಣಬಣ್ಣದ ಬೆಳಕು, ಸದ್ದು ಮತ್ತು ಸಂಭ್ರಮ ಹಬ್ಬದ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಈ ಆಚರಣೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯ, ಶಬ್ದಮಾಲಿನ್ಯ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲಿನ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವರ್ಷದಿಂದ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಚರ್ಚೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ. ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸುವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಒಂದು ಕಡೆ ಇದ್ದರೆ, ಮಾಲಿನ್ಯವಿಲ್ಲದ ಗಾಳಿಯನ್ನು ಉಸಿರಾಡುವ ಹಕ್ಕು ಮತ್ತೊಂದು ಕಡೆ ಇದೆ. ಈ ಎರಡರ ನಡುವೆ ಸಮತೋಲನ ಸಾಧಿಸುವುದು ಹೇಗೆ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ದಿ ಹಿಂದೂ ಪತ್ರಿಕೆಯ ನವೆಂಬರ್ 3ರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಲೇಖನ ಮುಂದಿಟ್ಟಿದೆ.

ಹಬ್ಬದ ಸಂಭ್ರಮ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ

ಪಟಾಕಿ ಸಿಡಿಸುವುದನ್ನು ಅನೇಕರು ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಚರಣೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಾರೆ. ಕುಟುಂಬದವರು ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹಿತರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಹಬ್ಬ ಆಚರಿಸುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪಟಾಕಿ ಸಿಡಿಸುವುದು ಸಂಭ್ರಮದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಪಟಾಕಿಗಳಿಂದ ಹೊರಬರುವ ಹೊಗೆ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕಣಗಳು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಗಾಳಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಹದಗೆಡಿಸಬಹುದು.

ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಕ್ಕಳು, ವೃದ್ಧರು, ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆ ಇರುವವರು ಮತ್ತು ಹೃದಯ ಸಂಬಂಧಿ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವವರಿಗೆ ಮಾಲಿನ್ಯದ ಪರಿಣಾಮ ಹೆಚ್ಚು ತೀವ್ರವಾಗಿರಬಹುದು. ಪಟಾಕಿಗಳ ಸದ್ದು ನಿದ್ರೆಗೆ ತೊಂದರೆ ಉಂಟುಮಾಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿರುವ ಜನರು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೇಲೂ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಬಹುದು.

ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಅಂಶವೆಂದರೆ, ಪಟಾಕಿ ಸಿಡಿಸುವವರು ಮಾತ್ರ ಅದರ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಎದುರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಹೊಗೆ ಮತ್ತು ಶಬ್ದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶದ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತಲುಪುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಒಬ್ಬರ ಆಚರಣೆಯಿಂದ ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಅತಿಯಾದ ಅಪಾಯ ಉಂಟಾಗದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯೂ ಸಮಾಜದ ಮೇಲಿದೆ.

ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಮಿತಿಯೂ ಅಗತ್ಯ

ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ 25ನೇ ವಿಧಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಖಾತರಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಈ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ, ನೈತಿಕತೆ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯದಂತಹ ಅಂಶಗಳಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ಸಂವಿಧಾನದ 21ನೇ ವಿಧಿಯಡಿ ಜೀವಿಸುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಆರೋಗ್ಯಕರ ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಶುದ್ಧ ಗಾಳಿಯ ಹಕ್ಕನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದೆ.

ಹೀಗಾಗಿ ಹಬ್ಬ ಆಚರಿಸುವ ಹಕ್ಕು ಮತ್ತು ಇತರರ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಅಗತ್ಯ ಎರಡನ್ನೂ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಥವಾ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಚರಣೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಅತಿಯಾದ ಅಪಾಯ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಮಿತಿಯಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅರ್ಥೈಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಪಟಾಕಿ ಬಳಕೆಯ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಬಗ್ಗೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಹಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಿವೆ. ಪಟಾಕಿಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಷೇಧ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಬಳಕೆಗೆ ಅವಕಾಶ, ಕಡಿಮೆ ಮಾಲಿನ್ಯ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಪರ್ಯಾಯಗಳ ಬಳಕೆ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನಿಲುವಿನಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ

ದೆಹಲಿ-ಎನ್‌ಸಿಆರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪಟಾಕಿ ಬಳಕೆಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿದೆ. 2026ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 12ರಂದು ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಚಾರಣೆ ವೇಳೆ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಷೇಧದ ಜಾರಿಗೆ ಇರುವ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿತು. ಜನರಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುವುದು, ಸ್ವಯಂ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡುವುದು ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಮಾಲಿನ್ಯ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಪರ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ಬಳಸುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು ಅಗತ್ಯ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಒತ್ತಿಹೇಳಿತು.

ಇದಾದ ಬಳಿಕ ದೆಹಲಿ-ಎನ್‌ಸಿಆರ್‌ನಲ್ಲಿ 2026ರ ನವೆಂಬರ್ 7 ಮತ್ತು 8ರಂದು ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತ ಹಸಿರು ಪಟಾಕಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಲು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಷರತ್ತುಬದ್ಧ ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದೆ. ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 6ರಿಂದ 7ರವರೆಗೆ ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿ 8ರಿಂದ 10ರವರೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಪಟಾಕಿ ಸಿಡಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳ ಸುತ್ತಮುತ್ತ 300 ಮೀಟರ್ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಪಟಾಕಿ ಬಳಕೆಗೆ ನಿರ್ಬಂಧ ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ನವೆಂಬರ್ 9ರಿಂದ ಮತ್ತೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಷೇಧ ಜಾರಿಗೆ ಬರಲಿದೆ.

ಈ ನಿರ್ಧಾರವು ದೆಹಲಿ-ಎನ್‌ಸಿಆರ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು, ದೇಶದ ಎಲ್ಲ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೂ ಇದೇ ನಿಯಮ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಬಾರದು. ವಿವಿಧ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತಗಳು ತಮ್ಮ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಬಹುದು.

ಹಸಿರು ಪಟಾಕಿಗಳು ನಿಜಕ್ಕೂ ಮಾಲಿನ್ಯ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತವೆಯೇ?

ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪಟಾಕಿಗಳಿಗೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಹಸಿರು ಪಟಾಕಿಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪಟಾಕಿಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಬಹುದು. ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಂಶೋಧನಾ ಮಂಡಳಿ (ಸಿಎಸ್‌ಐಆರ್) ಹಾಗೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪರಿಸರ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ (ನೀರಿ) ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಿವೆ.

ಆದರೆ ಹಸಿರು ಪಟಾಕಿಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮಾಲಿನ್ಯರಹಿತವಲ್ಲ. ಅವುಗಳಿಂದಲೂ ಹೊಗೆ, ಧೂಳಿನ ಕಣಗಳು ಮತ್ತು ಶಬ್ದ ಉಂಟಾಗಬಹುದು. ಒಂದು ಪಟಾಕಿಯಿಂದ ಹೊರಬರುವ ಮಾಲಿನ್ಯ ಕಡಿಮೆಯಾದರೂ, ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಪಟಾಕಿಗಳನ್ನು ಸಿಡಿಸಿದರೆ ಒಟ್ಟಾರೆ ಮಾಲಿನ್ಯದ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ.

ಇದಲ್ಲದೆ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟವಾಗುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಉತ್ಪನ್ನವೂ ನಿಜವಾದ ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತ ಹಸಿರು ಪಟಾಕಿಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತೊಂದು ಸವಾಲಾಗಿದೆ. ನಕಲಿ ಲೇಬಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ನಿಯಮ ಉಲ್ಲಂಘನೆಗಳನ್ನು ತಡೆಯಲು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ತಪಾಸಣೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.

ನಿಷೇಧವೊಂದೇ ಪರಿಹಾರವೇ

ಪಟಾಕಿಗಳ ಮೇಲಿನ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಷೇಧವನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುವುದು ಸುಲಭವಲ್ಲ ಎಂಬ ವಾದವೂ ಇದೆ. ಹಬ್ಬದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಪಟಾಕಿಗಳು ಮಾರಾಟವಾಗುತ್ತವೆ. ಅನಧಿಕೃತ ಮಾರಾಟ, ಬೇರೆ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಸಾಗಣೆ ಮತ್ತು ನಿಯಮ ಉಲ್ಲಂಘನೆಗಳನ್ನು ತಡೆಯಲು ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತವೆ.

ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ, ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಜಾರಿಗೊಳಿಸದಿದ್ದರೆ ಮಾಲಿನ್ಯ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶವೇ ವಿಫಲವಾಗಬಹುದು. ಹೀಗಾಗಿ ನಿಷೇಧ ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಎಂಬ ಎರಡು ಆಯ್ಕೆಗಳ ನಡುವೆಯೇ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸದೆ, ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಮಾರಾಟ, ಬಳಕೆಗೆ ನಿಗದಿತ ಸಮಯ, ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ಜನಜಾಗೃತಿಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡಬೇಕಾಗಿದೆ.

ಪಟಾಕಿ ತಯಾರಿಕಾ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಜೀವನೋಪಾಯದ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನೂ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಲಾಗದು. ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳತ್ತ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ಹಂತಹಂತವಾಗಿ ಕರೆದೊಯ್ಯುವಾಗ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯನ್ನೂ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ.

ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಆಚರಣೆಯೇ ಮುಖ್ಯ

ಹಬ್ಬಗಳ ಉದ್ದೇಶ ಸಂತೋಷ, ಒಗ್ಗಟ್ಟು ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ಸಮಯ ಕಳೆಯುವುದಾಗಿದೆ. ಈ ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ಇತರರಿಗೆ ಆರೋಗ್ಯದ ಸಮಸ್ಯೆ ಉಂಟಾಗಬಾರದು ಎಂಬ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ಇದೆ. ಪಟಾಕಿ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು, ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಿದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನಷ್ಟೇ ಬಳಸುವುದು, ನಿಗದಿತ ಸಮಯ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಮಕ್ಕಳ ಸುರಕ್ಷತೆಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುವುದು ಅಗತ್ಯ.

ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಪಟಾಕಿ ಬಳಕೆಯ ಚರ್ಚೆ ಕೇವಲ ಹಬ್ಬದ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲ. ಇದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ, ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯ ನಡುವಿನ ಸಮತೋಲನದ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿದೆ. ಹಬ್ಬದ ಸಂಭ್ರಮ ಉಳಿಯಬೇಕು; ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇತರರ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಶುದ್ಧ ಗಾಳಿಯ ಹಕ್ಕಿಗೂ ಧಕ್ಕೆಯಾಗಬಾರದು. ಸಂತೋಷದ ಆಚರಣೆ ಮಾಲಿನ್ಯ ಮತ್ತು ಅನಾರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದೇ ನಿಜವಾದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಹಬ್ಬದ ಆಚರಣೆಯಾಗಬಹುದು.